মোক্ষসন্ন্যাসযোগ

অৰ্জুন উবাচ |

সন্ন্যাসস্য মহাবাহো তত্ত্বমিচ্ছামি বেদিতুম্ |

ত্যাগস্য চ হৃষীকেশ পৃথক্কেশিনিসূদন ||১৮-১||

শ্ৰীভগবানুবাচ |

কাম্যানাং কৰ্মণাং ন্যাসং সন্ন্যাসং কবয়ো বিদুঃ |

সৰ্বকৰ্মফলত্যাগং প্ৰাহুস্ত্যাগং বিচক্ষণাঃ ||১৮-২||

ত্যাজ্যং দোষবদিত্যেকে কৰ্ম প্ৰাহুৰ্মনীষিণঃ |

যজ্ঞদানতপঃকৰ্ম ন ত্যাজ্যমিতি চাপরে ||১৮-৩||

নিশ্চয়ং শৃণু মে তত্র ত্যাগে ভরতসত্তম |

ত্যাগোহি পুৰুষব্যাঘ্ৰ ত্ৰিবিধঃ সম্প্ৰকীৰ্তিতঃ ||১৮-৪||

যজ্ঞদানতপঃকৰ্ম ন ত্যাজ্যং কাৰ্যমেব তৎ |

যজ্ঞো দানং তপশ্চৈব পাবনানি মনীষিণাম্ ||১৮-৫||

এতান্যপি তু কৰ্মাণি সঙ্গং ত্যক্ত্বা ফলানি চ |

কৰ্তব্যানীতি মে পাৰ্থ নিশ্চিতং মতমুত্তমম্ ||১৮-৬||

নিয়তস্য তু সন্ন্যাসঃ কৰ্মণো নোপপদ্যতে |

মোহাত্তস্য পৰিত্যাগস্তামসঃ পৰিকীৰ্তিতঃ ||১৮-৭||

দুঃখমিত্যেব যৎকৰ্ম কায়ক্লেশভয়াৎত্যজেৎ |

স কৃত্বা ৰাজসং ত্যাগং নৈব ত্যাগফলং লভেৎ ||১৮-৮||

কাৰ্যমিত্যেব যৎকৰ্ম নিয়তং ক্ৰিয়তেহৰ্জুন |

সঙ্গং ত্যক্ত্বা ফলং চৈব স ত্যাগঃ সাত্ত্বিকো মতঃ ||১৮-৯||

ন দ্বেষ্ট্যকুশলং কৰ্ম কুশলে নানুষজ্জতে |

ত্যাগী সত্ত্বসমাবিষ্টো মেধাবী ছিন্নসংশয়ঃ ||১৮-১০||

ন হি দেহভৃতা শক্যং ত্যক্তুং কৰ্মাণ্যশেষতঃ |

য়স্তু কৰ্মফলত্যাগী স ত্যাগীত্যভিধীয়তে ||১৮-১১||

অনিষ্টমিষ্টং মিশ্ৰং চ ত্ৰিবিধং কৰ্মণঃ ফলম্ |

ভবত্যত্যাগিনাং প্ৰেত্য ন তু সন্ন্যাসিনাং ক্বচিৎ ||১৮-১২||

পঞ্চৈতানি মহাবাহো কাৰণানি নিবোধ মে |

সাঙ্খ্য কৃতান্তে প্ৰোক্তানি সিদ্ধয়ে সৰ্বকৰ্মণাম্ ||১৮-১৩||

অধিষ্ঠানং তথা কৰ্তা কৰণং চ পৃথগ্বিধম্ |

বিবিধাশ্চ পৃথক্চেষ্টা দৈবং চৈবাত্র পঞ্চমম্ ||১৮-১৪||

শৰীৰবাঙ্মনোভিৰ্যৎকৰ্ম প্ৰাৰভতে নৰঃ |

ন্যায়্যং বা বিপৰীতং বা পঞ্চৈতে তস্য হেতবঃ ||১৮-১৫||

তত্রৈবং সতি কৰ্তাৰমাত্মানং কেবলং তু যঃ |

পশ্যত্যকৃতবুদ্ধিত্বান্ন স পশ্যতি দুৰ্মতিঃ ||১৮-১৬||

যস্য নাহংকৃতে ভাবো বুদ্ধিয়স্য ন লিপ্যতে |

হত্বাপি স ইমাঁল্লোকান্ন হন্তি ন নিবধ্যতে ||১৮-১৭||

জ্ঞানং জ্ঞেয়ং পৰিজ্ঞাতা ত্ৰিবিধা কৰ্মচোদনা |

কৰণং কৰ্ম কৰ্তোতি ত্ৰিবিধঃ কৰ্মসংগ্ৰহঃ ||১৮-১৮||

জ্ঞানং কৰ্ম চ কৰ্তা চ ত্ৰিধৈব গুণভেদতঃ |

প্ৰোচ্যতে গুণসঙ্খ্যানে যথাবচ্ছৃণু তানপ্যপি ||১৮-১৯||

সৰ্বভূতেষু যেনৈকং ভাবমব্যয়মীক্ষতে |

অবিভক্তং বিভক্তেষু তজ্ঞানং বিদ্ধি সাত্ত্বিকম্ ||১৮-২০||

পৃথক্ত্বেন তু যজ্ঞানং নানাভাবান্পৃথগ্বিধান্ |

বেত্তি সৰ্বেষু ভূতেষু তজ্ঞানং বিদ্ধি ৰাজসম্ ||১৮-২১||

যত্তু কৃৎস্নবদেকস্মিন্কাৰ্যে সক্তমহৈতুকম্ |

অতত্ত্বাৰ্থবদল্পং চ তত্তামসমুদাহৃতম্ ||১৮-২২||

নিয়তং সঙ্গৰহিতমৰাগদ্বেষতঃ কৃতম্ |

অফলপ্ৰেপ্সুনা কৰ্ম যত্তৎসাত্ত্বিকমুচ্যতে ||১৮-২৩||

যত্তু কামেপ্সুনা কৰ্ম সাহঙ্কাৰেণ বা পুনঃ |

ক্ৰিয়তে বহুলায়াসং তদ্ৰাজসমুদাহৃতম্ ||১৮-২৪||

অনুবন্ধং ক্ষয়ং হিংসামনপেক্ষ্য চ পৌৰুষম্ |

মোহাদাৰভ্যতে কৰ্ম যত্তত্তামসমুচ্যতে ||১৮-২৫||

মুক্তসঙ্গোহনহংবাদী ধৃত্যুৎসাহসমন্বিতঃ |

সিদ্ধ্যসিদ্ধ্যোর্নিৰ্বিকাৰঃ কৰ্তা সাত্ত্বিক উচ্যতে ||১৮-২৬||

ৰাগী কৰ্মফলপ্ৰেপ্সুলুব্ধো হিংসাত্মকোশুচিঃ |

হৰ্ষশোকান্বিতঃ কৰ্তা ৰাজসঃ পৰিকীৰ্তিতঃ ||১৮-২৭||

অযুক্তঃ প্ৰাকৃতঃ স্তব্ধঃ শঠো নৈষ্কৃতিকেহলসঃ |

বিষাদী দীৰ্ঘসূত্ৰী চ কৰ্তা তামস উচ্যতে ||১৮-২৮||

বুদ্ধেশ্ভেদং ধৃতেশ্চৈব গুণতস্ত্ৰিবিধং শৃণু |

প্ৰোচ্যমানমশেষেণ পৃথক্ত্বেন ধনঞ্জয় ||১৮-২৯||

প্ৰবৃত্তিঞ্চ নিবৃত্তিঞ্চ কাৰ্যাকাৰ্যে ভয়ভয়ে |

বন্ধং মোক্ষঞ্চ যা বেত্তি বুদ্ধিঃ সা পাৰ্থ সাত্ত্বিকী ||১৮-৩০||

যয়া ধৰ্মমধৰ্মঞ্চ কাৰ্যঞ্চাকাৰ্যমেব চ |

অযথাবৎপ্ৰজানাত বুদ্ধিঃ সা পাৰ্থ ৰাজসী ||১৮-৩১||

অধৰ্মং ধৰ্মমিতি যা মন্যতে তমসাবৃতা |

সৰ্বার্থান্বিপৰীতানশ্চ বুদ্ধিঃ সা পাৰ্থ তামসী ||১৮-৩২||

ধৃত্যা যয়া ধাৰয়তে মনঃপ্ৰাণেন্দ্ৰিয়ক্ৰিয়াঃ |

যোগেনাব্যভিচাৰিণ্যা ধৃতিঃ সা পাৰ্থ সাত্ত্বিকী ||১৮-৩৩||

যয়া তু ধৰ্মকামার্থান্ধৃত্যা ধাৰয়তেহৰ্জুন |

প্ৰসঙ্গেন ফলাকাঙ্ক্ষী ধৃতিঃ সা পাৰ্থ ৰাজসী ||১৮-৩৪||

যয়া স্বপ্নং ভয়ং শোকং বিষাদং মদমেব চ |

ন বিমুঞ্চতি দুৰ্মেধা ধৃতিঃ সা পাৰ্থ তামসী ||১৮-৩৫||

সুখং ত্বিদানীং ত্ৰিবিধং শৃণু মে ভৰতৰ্ষভ |

অভ্যাসাদ্ৰমতে যত্র দুঃখান্তঞ্চ নিগচ্ছতি ||১৮-৩৬||

যত্তদগ্ৰে বিষমিব পৰিণামেহমৃতোপমম্ |

তৎসুখং সাত্ত্বিকং প্ৰোক্তমাত্মবুদ্ধিপ্ৰসাদজম্ ||১৮-৩৭||

বিষয়েদ্ৰিয়সংযোগাদযত্তদগ্ৰেহমৃতোপমম্ |

পৰিণামে বিষমিব তৎসুখং ৰাজসং স্মৃতম্ ||১৮-৩৮||

যদগ্ৰে চানুবন্ধে চ সুখং মোহনমাত্মনঃ |

নিদ্ৰালস্যপ্ৰমাদোত্থং তত্তামসমুদাহৃতম্ ||১৮-৩৯||

ন তদস্তি পৃথিব্যাং বা দিবি দেবেষু বা পুনঃ |

সত্ত্বং প্ৰকৃতিজৈৰ্মুক্তং যদেভিঃ স্যাৎত্ৰিভিৰ্গুণৈঃ ||১৮-৪০||

ব্ৰাহ্মণক্ষত্ৰিয়বিশাং শূদ্ৰাণাঞ্চ পৰন্তপ |

কৰ্মাণি প্ৰবিভক্তানি স্বভাৱপ্ৰভবৈৰ্গুণৈঃ ||১৮-৪১||

শমো দমস্তপঃ শৌচং ক্ষান্তীৰাৰ্জবমেব চ |

জ্ঞানং বিজ্ঞানমাস্তিক্যং ব্ৰহ্মকৰ্ম স্বভাৱজম্ ||১৮-৪২||

শৌৰ্যং তেজো ধৃতিৰ্দাক্ষ্যং যুদ্ধে চাপ্যপলায়নম্ |

দানমীশ্বৰভাবশ্চ ক্ষাত্ৰং কৰ্ম স্বভাৱজম্ ||১৮-৪৩||

কৃষিগৌৰক্ষ্যবাণিজ্যং বৈশ্যকৰ্ম স্বভাৱজম্ |

পৰিচৰ্যাত্মকং কৰ্ম শূদ্ৰস্যাপি স্বভাৱজম্ ||১৮-৪৪||

স্বে স্বে কৰ্মণ্যভিৰতঃ সংসিদ্ধিং লভতে নৰঃ |

স্বকৰ্মনিৰতঃ সিদ্ধিং যথা বিন্দতি তচ্ছৃণু ||১৮-৪৫||

যতঃ প্ৰবৃত্তিৰ্ভূতানং যেন সৰ্বমিদং ততম্ |

স্বকৰ্মণা তমভ্যৰ্চ্য সিদ্ধিং বিন্দতি মানবঃ ||১৮-৪৬||

শ্রেয়ান্স্বধর্মো বিগুণঃ পৰধৰ্মাৎস্বনুষ্ঠিতাৎ |

স্বভাৱনিয়তং কৰ্ম কুৰ্বান্নাপ্নোতি কিল্পিষম্ ||১৮-৪৭||

সহজং কৰ্ম কৌন্তেয় সদোষমপি ন ত্যজেৎ |

সৰ্বাৰম্ভাহি দোষেণ ধূমেনাগ্নিৰিবাবৃতাঃ ||১৮-৪৮||

অসক্তবুদ্ধিঃ সৰ্বত্র জিতাৎমা বিগতস্পৃহঃ |

নৈষ্কৰ্ম্যসিদ্ধিং পৰমাং সন্ন্যাসেনাধিগচ্ছতি ||১৮-৪৯||

সিদ্ধিং প্ৰাপ্তো যথা ব্ৰহ্ম তথাপ্নোতি নিবোধ মে |

সমাসেনৈব কৌন্তেয় নিষ্ঠা জ্ঞানস্য যা পৰা ||১৮-৫০||

বুদ্ধ্যা বিশুদ্ধয়া যুক্তো ধৃত্যাত্মানং নিয়ম্য চ |

শব্দাদীন্বিষয়াংস্ত্যক্ত্বা ৰাগদ্বেষৌ ব্যুদস্য চ ||১৮-৫১||

বিবিক্তসেবী লঘ্বাশী যতবাক্কায়মানসঃ |

ধ্যানযোগপৰো নিত্যং বৈৰাগ্যং সমুপাশ্ৰিতঃ ||১৮-৫২||

অহঙ্কাৰং বলং দৰ্পং কামং ক্ৰোধং পৰিগ্ৰহম্ |

বিমুচ্য নিৰ্মমঃ শান্তো ব্ৰহ্মভূয়ায় কল্পতে ||১৮-৫৩||

ব্ৰহ্মভূতঃ প্ৰসন্নাত্মা ন শোচতি ন কাঙ্ক্ষতি |

সমঃ সৰ্বেষু ভূতেষু মদ্ভক্তিং লভতে পৰাম্ ||১৮-৫৪||

ভক্ত্যা মামভিজানাতি যাবানযশ্চাস্মি তত্ত্বতঃ |

ততো মাং তত্ত্বতো জ্ঞাত্বা বিশতে তদনন্তরম্ ||১৮-৫৫||

সৰ্বকৰ্মাণ্যপি সদা কুৰ্বাণো মদ্ব্যপাশ্ৰয়ঃ |

মৎপ্ৰসাদাদবাপ্নোতি শাশ্বতং পদমব্যয়ম্ ||১৮-৫৬||

চেতসা সৰ্বকৰ্মাণি ময়ি সন্নস্য মৎপৰঃ |

বুদ্ধিয়োগমুপাশ্ৰিত্য মচ্চিত্তঃ সততং ভব ||১৮-৫৭||

মচ্চিত্তঃ সৰ্বদুৰ্গাণি মৎপ্ৰসাদাত্তৰিষ্যসি |

অথ চেত্ত্বমহঙ্কাৰান্ন শ্রোৎস্যসি বিনঙ্ক্ষ্যসি ||১৮-৫৮||

যদহঙ্কাৰমাশ্ৰিত্য ন যোৎস্য ইতি মন্যসে |

মিথ্যৈষ ব্যবসায়স্তে প্ৰকৃতিস্ত্বাং নিযোক্ষ্যতি ||১৮-৫৯||

স্বভাৱজেন কৌন্তেয় নিবদ্ধঃ স্বেন কৰ্মণা |

কৰ্তুং নেচ্ছসি যন্মোহাৎকৰিষ্যস্যৱশোহপি তৎ ||১৮-৬০||

ঈশ্বৰঃ সৰ্বভূতানাং হৃদ্দেশেহৰ্জুন তিষ্ঠতি |

ভ্ৰাময়ন্সৰ্বভূতানি যন্ত্রাৰূঢ়ানি মায়য়া ||১৮-৬১||

তমেব শৰণং গচ্ছ সৰ্বভাবেন ভাৰত |

তৎপ্ৰসাদাৎপৰাং শান্তিং স্থানং প্ৰাপ্স্যসি শাশ্বতম্ ||১৮-৬২||

ইতি তে জ্ঞানমাখ্যাতং গুহ্যাদ্গুহ্যতৰং ময়া |

বিমৃশ্যৈতদশেষেণ যথেচ্ছসি তথা কুৰু ||১৮-৬৩||

সৰ্বগুহ্যতমং ভূয়ঃ শৃণু মে পৰমং বচঃ |

ইষ্টোহসি মে দৃঢ়মিতি ততো বক্ষ্যামি তে হিতম্ ||১৮-৬৪||

মন্মনা ভৱ মদ্ভক্তো মদ্যাজী মাং নমস্কুৰু |

মামেবৈষ্যসি সত্যং তে প্ৰতিজানে প্ৰিয়োহসি মে ||১৮-৬৫||

সৰ্বধৰ্মান্পৰিত্যজ্য মামেকং শৰণং ব্ৰজ |

অহং ত্বা সৰ্বপাপেভ্যো মোক্ষয়িষ্যামি মা শুচঃ ||১৮-৬৬||

ইদং তে নাতপস্কায় নাভক্তায় কদাচন |

ন চাশুশ্ৰূষবে বাচ্যং ন চ মাং যোহভ্যসূয়তি ||১৮-৬৭||

য় ইদং পৰমং গুহ্যং মদ্ভক্তেম্বভিধাস্যতি |

ভক্তিং ময়ি পৰাং কৃত্বা মামেবৈষ্যত্যসংশয়ঃ ||১৮-৬৮||

ন চ তস্মান্মনুষ্যেষু কশ্চিন্মে প্ৰিয়কৃত্তমঃ |

ভৱিতা ন চ মে তস্মাদনান্যঃ প্ৰিয়তৰো ভুবি ||১৮-৬৯||

অধ্যেষ্যতে চ য ইমং ধৰ্ম্যং সংবাদমাবয়োঃ |

জ্ঞানযজ্ঞেন তেনাহমিষ্টঃ স্যামিতি মে মতিঃ ||১৮-৭০||

শ্ৰদ্ধাবাননসূয়শ্চ শৃণুয়াদপি যো নৰঃ |

সোহপি মুক্তঃ শুভাঁল্লোকান্প্ৰাপ্নুয়াৎপুণ্যকৰ্মণাম্ ||১৮-৭১||

কচ্চিদেতচ্ছ্ৰুতং পাৰ্থ ত্বয়ৈকাগ্ৰেণ চেতসা |

কচ্চিদজ্ঞানসম্মোহঃ প্ৰনষ্টস্তে ধনঞ্জয় ||১৮-৭২||

অৰ্জুন উবাচ |

নষ্টো মোহঃ স্মৃতিৰ্লব্ধা ত্বৎপ্ৰসাদান্ময়াচ্যুত |

স্থিতোহস্মি গতসন্দেহঃ কৰিষ্যে বচনং তৱ ||১৮-৭৩||

সঞ্জয় উবাচ |

ইত্যহং বাসুদেবস্য পাৰ্থস্য চ মহাত্মনঃ |

সংবাদমিমমশ্ৰৌষমদ্ভুতং ৰোমহৰ্ষণম্ ||১৮-৭৪||

ব্যাসপ্ৰসাদচ্ছ্ৰুতৱানেতদ্গুহ্যমহং পৰম্ |

যোগং যোগেশ্বৰাৎকৃষ্ণাৎসাক্ষাৎকথয়তঃ স্বয়ম্ ||১৮-৭৫||

ৰাজন্সংস্মৃত্য সংস্মৃত্য সংবাদমিমমদ্ভুতম্ |

কেশবাৰ্জুনয়োঃ পুণ্যং হৃষ্যামি চ মুহুৰ্মুহুঃ ||১৮-৭৬||

তচ্চ সংস্মৃত্য সংস্মৃত্য ৰূপমত্যদ্ভুতং হরেঃ |

বিস্ময়ো মে মহান্ ৰাজন্হৃষ্যামি চ পুনঃ পুনঃ ||১৮-৭৭||

যত্র যোগেশ্বৰঃ কৃষ্ণো যত্র পাৰ্থো ধনুৰ্ধৰঃ |

তত্র শ্ৰীৰ্বিজয়ো ভূতিৰ্ধ্ৰুৱা নীতিৰ্মতিৰ্মম ||১৮-৭৮||