மோக்ஷஸம்ந்யாஸயோக

அர்ஜுந உவாச |

ஸம்ந்யாஸஸ்ய மஹாபாஹோ தத்த்வமிச்சாமி வேதிதும் |

த்யாகஸ்ய ச ஹ்ருஷீகேஶ ப்ருதக்கேஶிநிஷூதந ||௧௮-௧||

ஶ்ரீபகவாநுவாச |

காம்யாநாம் கர்மணாம் ந்யாஸம் ஸம்ந்யாஸம் கவயோ விதுஃ |

ஸர்வகர்மபலத்யாகம் ப்ராஹுஸ்த்யாகம் விசக்ஷணாஃ ||௧௮-௨||

த்யாஜ்யம் தோஷவதித்யேகே கர்ம ப்ராஹுர்மநீஷிணஃ |

யஜ்ஞதாநதபஃகர்ம ந த்யாஜ்யமிதி சாபரே ||௧௮-௩||

நிஶ்சயம் ஶ்ருணு மே தத்ர த்யாகே பரதஸத்தம |

த்யாகோ ஹி புருஷவ்யாக்ர த்ரிவிதஃ ஸம்ப்ரகீர்திதஃ ||௧௮-௪||

யஜ்ஞதாநதபஃகர்ம ந த்யாஜ்யம் கார்யமேவ தத் |

யஜ்ஞோ தாநம் தபஶ்சைவ பாவநாநி மநீஷிணாம் ||௧௮-௫||

ஏதாந்யபி து கர்மாணி ஸங்கம் த்யக்த்வா பலாநி ச |

கர்தவ்யாநீதி மே பார்த நிஶ்சிதம் மதமுத்தமம் ||௧௮-௬||

நியதஸ்ய து ஸம்ந்யாஸஃ கர்மணோ நோபபத்யதே |

மோஹாத்தஸ்ய பரித்யாகஸ்தாமஸஃ பரிகீர்திதஃ ||௧௮-௭||

துஃகமித்யேவ யத்கர்ம காயக்லேஶபயாத்த்யஜேத் |

ஸ க்ருத்வா ராஜஸம் த்யாகம் நைவ த்யாகபலம் லபேத் ||௧௮-௮||

கார்யமித்யேவ யத்கர்ம நியதம் க்ரியதேऽர்ஜுந |

ஸங்கம் த்யக்த்வா பலம் சைவ ஸ த்யாகஃ ஸாத்த்விகோ மதஃ ||௧௮-௯||

ந த்வேஷ்ட்யகுஶலம் கர்ம குஶலே நாநுஷஜ்ஜதே |

த்யாகீ ஸத்த்வஸமாவிஷ்டோ மேதாவீ சிந்நஸம்ஶயஃ ||௧௮-௧௦||

ந ஹி தேஹப்ருதா ஶக்யம் த்யக்தும் கர்மாண்யஶேஷதஃ |

யஸ்து கர்மபலத்யாகீ ஸ த்யாகீத்யபிதீயதே ||௧௮-௧௧||

அநிஷ்டமிஷ்டம் மிஶ்ரம் ச த்ரிவிதம் கர்மணஃ பலம் |

பவத்யத்யாகிநாம் ப்ரேத்ய ந து ஸம்ந்யாஸிநாம் க்வசித் ||௧௮-௧௨||

பஞ்சைதாநி மஹாபாஹோ காரணாநி நிபோத மே |

ஸாங்க்யே க்ருதாந்தே ப்ரோக்தாநி ஸித்தயே ஸர்வகர்மணாம் ||௧௮-௧௩||

அதிஷ்டாநம் ததா கர்தா கரணம் ச ப்ருதக்விதம் |

விவிதாஶ்ச ப்ருதக்சேஷ்டா தைவம் சைவாத்ர பஞ்சமம் ||௧௮-௧௪||

ஶரீரவாங்மநோபிர்யத்கர்ம ப்ராரபதே நரஃ |

ந்யாய்யம் வா விபரீதம் வா பஞ்சைதே தஸ்ய ஹேதவஃ ||௧௮-௧௫||

தத்ரைவம் ஸதி கர்தாரமாத்மாநம் கேவலம் து யஃ |

பஶ்யத்யக்ருதபுத்தித்வாந்ந ஸ பஶ்யதி துர்மதிஃ ||௧௮-௧௬||

யஸ்ய நாஹம்க்ருதோ பாவோ புத்திர்யஸ்ய ந லிப்யதே |

ஹத்வாऽபி ஸ இமாँல்லோகாந்ந ஹந்தி ந நிபத்யதே ||௧௮-௧௭||

ஜ்ஞாநம் ஜ்ஞேயம் பரிஜ்ஞாதா த்ரிவிதா கர்மசோதநா |

கரணம் கர்ம கர்தேதி த்ரிவிதஃ கர்மஸம்க்ரஹஃ ||௧௮-௧௮||

ஜ்ஞாநம் கர்ம ச கர்தாச த்ரிதைவ குணபேததஃ |

ப்ரோச்யதே குணஸங்க்யாநே யதாவச்ச்ரு'ணு தாந்யபி ||௧௮-௧௯||

ஸர்வபூதேஷு யேநைகம் பாவமவ்யயமீக்ஷதே |

அவிபக்தம் விபக்தேஷு தஜ்ஜ்ஞாநம் வித்தி ஸாத்த்விகம் ||௧௮-௨௦||

ப்ருதக்த்வேந து யஜ்ஜ்ஞாநம் நாநாபாவாந்ப்ருதக்விதாந் |

வேத்தி ஸர்வேஷு பூதேஷு தஜ்ஜ்ஞாநம் வித்தி ராஜஸம் ||௧௮-௨௧||

யத்து க்ருத்ஸ்நவதேகஸ்மிந்கார்யே ஸக்தமஹைதுகம் |

அதத்த்வார்தவதல்பம் ச தத்தாமஸமுதாஹ்ருதம் ||௧௮-௨௨||

நியதம் ஸங்கரஹிதமராகத்வேஷதஃ க்ருதம் |

அபலப்ரேப்ஸுநா கர்ம யத்தத்ஸாத்த்விகமுச்யதே ||௧௮-௨௩||

யத்து காமேப்ஸுநா கர்ம ஸாஹம்காரேண வா புநஃ |

க்ரியதே பஹுலாயாஸம் தத்ராஜஸமுதாஹ்ருதம் ||௧௮-௨௪||

அநுபந்தம் க்ஷயம் ஹிம்ஸாமநபேக்ஷ்ய ச பௌருஷம் |

மோஹாதாரப்யதே கர்ம யத்தத்தாமஸமுச்யதே ||௧௮-௨௫||

முக்தஸங்கோऽநஹம்வாதீ த்ருத்யுத்ஸாஹஸமந்விதஃ |

ஸித்த்யஸித்த்யோர்நிர்விகாரஃ கர்தா ஸாத்த்விக உச்யதே ||௧௮-௨௬||

ராகீ கர்மபலப்ரேப்ஸுர்லுப்தோ ஹிம்ஸாத்மகோऽஶுசிஃ |

ஹர்ஷஶோகாந்விதஃ கர்தா ராஜஸஃ பரிகீர்திதஃ ||௧௮-௨௭||

அயுக்தஃ ப்ராக்ருதஃ ஸ்தப்தஃ ஶடோ நைஷ்க்ருதிகோऽலஸஃ |

விஷாதீ தீர்கஸூத்ரீ ச கர்தா தாமஸ உச்யதே ||௧௮-௨௮||

புத்தேர்பேதம் த்ருதேஶ்சைவ குணதஸ்த்ரிவிதம் ஶ்ருணு |

ப்ரோச்யமாநமஶேஷேண ப்ருதக்த்வேந தநஞ்ஜய ||௧௮-௨௯||

ப்ரவ்ருத்திம் ச நிவ்ருத்திம் ச கார்யாகார்யே பயாபயே |

பந்தம் மோக்ஷம் ச யா வேத்தி புத்திஃ ஸா பார்த ஸாத்த்விகீ ||௧௮-௩௦||

யயா தர்மமதர்மம் ச கார்யம் சாகார்யமேவ ச |

அயதாவத்ப்ரஜாநாதி புத்திஃ ஸா பார்த ராஜஸீ ||௧௮-௩௧||

அதர்மம் தர்மமிதி யா மந்யதே தமஸாவ்ருதா |

ஸர்வார்தாந்விபரீதாம்ஶ்ச புத்திஃ ஸா பார்த தாமஸீ ||௧௮-௩௨||

த்ருத்யா யயா தாரயதே மநஃப்ராணேந்த்ரியக்ரியாஃ |

யோகேநாவ்யபிசாரிண்யா த்ருதிஃ ஸா பார்த ஸாத்த்விகீ ||௧௮-௩௩||

யயா து தர்மகாமார்தாந்த்ருத்யா தாரயதேऽர்ஜுந |

ப்ரஸங்கேந பலாகாங்க்ஷீ த்ருதிஃ ஸா பார்த ராஜஸீ ||௧௮-௩௪||

யயா ஸ்வப்நம் பயம் ஶோகம் விஷாதம் மதமேவ ச |

ந விமுஞ்சதி துர்மேதா த்ருதிஃ ஸா பார்த தாமஸீ ||௧௮-௩௫||

ஸுகம் த்விதாநீம் த்ரிவிதம் ஶ்ருணு மே பரதர்ஷப |

அப்யாஸாத்ரமதே யத்ர துஃகாந்தம் ச நிகச்சதி ||௧௮-௩௬||

யத்ததக்ரே விஷமிவ பரிணாமேऽம்ருதோபமம் |

தத்ஸுகம் ஸாத்த்விகம் ப்ரோக்தமாத்மபுத்திப்ரஸாதஜம் ||௧௮-௩௭||

விஷயேந்த்ரியஸம்யோகாத்யத்ததக்ரேऽம்ருதோபமம் |

பரிணாமே விஷமிவ தத்ஸுகம் ராஜஸம் ஸ்ம்ருதம் ||௧௮-௩௮||

யதக்ரே சாநுபந்தே ச ஸுகம் மோஹநமாத்மநஃ |

நித்ராலஸ்யப்ரமாதோத்தம் தத்தாமஸமுதாஹ்ருதம் ||௧௮-௩௯||

ந ததஸ்தி ப்ருதிவ்யாம் வா திவி தேவேஷு வா புநஃ |

ஸத்த்வம் ப்ரக்ருதிஜைர்முக்தம் யதேபிஃ ஸ்யாத்த்ரிபிர்குணைஃ ||௧௮-௪௦||

ப்ராஹ்மணக்ஷத்ரியவிஶாம் ஶூத்ராணாம் ச பரந்தப |

கர்மாணி ப்ரவிபக்தாநி ஸ்வபாவப்ரபவைர்குணைஃ ||௧௮-௪௧||

ஶமோ தமஸ்தபஃ ஶௌசம் க்ஷாந்திரார்ஜவமேவ ச |

ஜ்ஞாநம் விஜ்ஞாநமாஸ்திக்யம் ப்ரஹ்மகர்ம ஸ்வபாவஜம் ||௧௮-௪௨||

ஶௌர்யம் தேஜோ த்ருதிர்தாக்ஷ்யம் யுத்தே சாப்யபலாயநம் |

தாநமீஶ்வரபாவஶ்ச க்ஷாத்ரம் கர்ம ஸ்வபாவஜம் ||௧௮-௪௩||

க்ரு'ஷிகௌரக்ஷ்யவாணிஜ்யம் வைஶ்யகர்ம ஸ்வபாவஜம் |

பரிசர்யாத்மகம் கர்ம ஶூத்ரஸ்யாபி ஸ்வபாவஜம் ||௧௮-௪௪||

ஸ்வே ஸ்வே கர்மண்யபிரதஃ ஸம்ஸித்திம் லபதே நரஃ |

ஸ்வகர்மநிரதஃ ஸித்திம் யதா விந்ததி தச்ச்ரு'ணு ||௧௮-௪௫||

யதஃ ப்ரவ்ருத்திர்பூதாநாம் யேந ஸர்வமிதம் ததம் |

ஸ்வகர்மணா தமப்யர்ச்ய ஸித்திம் விந்ததி மாநவஃ ||௧௮-௪௬||

ஶ்ரேயாந்ஸ்வதர்மோ விகுணஃ பரதர்மாத்ஸ்வநுஷ்டிதாத் |

ஸ்வபாவநியதம் கர்ம குர்வந்நாப்நோதி கில்பிஷம் ||௧௮-௪௭||

ஸஹஜம் கர்ம கௌந்தேய ஸதோஷமபி ந த்யஜேத் |

ஸர்வாரம்பா ஹி தோஷேண தூமேநாக்நிரிவாவ்ரு'தாஃ ||௧௮-௪௮||

அஸக்தபுத்திஃ ஸர்வத்ர ஜிதாத்மா விகதஸ்ப்ருஹஃ |

நைஷ்கர்ம்யஸித்திம் பரமாம் ஸம்ந்யாஸேநாதிகச்சதி ||௧௮-௪௯||

ஸித்திம் ப்ராப்தோ யதா ப்ரஹ்ம ததாப்நோதி நிபோத மே |

ஸமாஸேநைவ கௌந்தேய நிஷ்டா ஜ்ஞாநஸ்ய யா பரா ||௧௮-௫௦||

புத்த்யா விஶுத்தயா யுக்தோ த்ருத்யாத்மாநம் நியம்ய ச |

ஶப்தாதீந்விஷயாம்ஸ்த்யக்த்வா ராகத்வேஷௌ வ்யுதஸ்ய ச ||௧௮-௫௧||

விவிக்தஸேவீ லக்வாஶீ யதவாக்காயமாநஸஃ |

த்யாநயோகபரோ நித்யம் வைராக்யம் ஸமுபாஶ்ரிதஃ ||௧௮-௫௨||

அஹம்காரம் பலம் தர்பம் காமம் க்ரோதம் பரிக்ரஹம் |

விமுச்ய நிர்மமஃ ஶாந்தோ ப்ரஹ்மபூயாய கல்பதே ||௧௮-௫௩||

ப்ரஹ்மபூதஃ ப்ரஸந்நாத்மா ந ஶோசதி ந காங்க்ஷதி |

ஸமஃ ஸர்வேஷு பூதேஷு மத்பக்திம் லபதே பராம் ||௧௮-௫௪||

பக்த்யா மாமபிஜாநாதி யாவாந்யஶ்சாஸ்மி தத்த்வதஃ |

ததோ மாம் தத்த்வதோ ஜ்ஞாத்வா விஶதே ததநந்தரம் ||௧௮-௫௫||

ஸர்வகர்மாண்யபி ஸதா குர்வாணோ மத்வ்யபாஶ்ரயஃ |

மத்ப்ரஸாதாதவாப்நோதி ஶாஶ்வதம் பதமவ்யயம் ||௧௮-௫௬||

சேதஸா ஸர்வகர்மாணி மயி ஸம்ந்யஸ்ய மத்பரஃ |

புத்தியோகமுபாஶ்ரித்ய மச்சித்தஃ ஸததம் பவ ||௧௮-௫௭||

மச்சித்தஃ ஸர்வதுர்காணி மத்ப்ரஸாதாத்தரிஷ்யஸி |

அத சேத்த்வமஹம்காராந்ந ஶ்ரோஷ்யஸி விநங்க்ஷ்யஸி ||௧௮-௫௮||

யதஹம்காரமாஶ்ரித்ய ந யோத்ஸ்ய இதி மந்யஸே |

மித்யைஷ வ்யவஸாயஸ்தே ப்ரக்ருதிஸ்த்வாம் நியோக்ஷ்யதி ||௧௮-௫௯||

ஸ்வபாவஜேந கௌந்தேய நிபத்தஃ ஸ்வேந கர்மணா |

கர்தும் நேச்சஸி யந்மோஹாத்கரிஷ்யஸ்யவஶோபி தத் ||௧௮-௬௦||

ஈஶ்வரஃ ஸர்வபூதாநாம் ஹ்ருத்தேஶேऽர்ஜுந திஷ்டதி |

ப்ராமயந்ஸர்வபூதாநி யந்த்ராரூடாநி மாயயா ||௧௮-௬௧||

தமேவ ஶரணம் கச்ச ஸர்வபாவேந பாரத |

தத்ப்ரஸாதாத்பராம் ஶாந்திம் ஸ்தாநம் ப்ராப்ஸ்யஸி ஶாஶ்வதம் ||௧௮-௬௨||

இதி தே ஜ்ஞாநமாக்யாதம் குஹ்யாத்குஹ்யதரம் மயா |

விம்ருஶ்யைததஶேஷேண யதேச்சஸி ததா குரு ||௧௮-௬௩||

ஸர்வகுஹ்யதமம் பூயஃ ஶ்ருணு மே பரமம் வசஃ |

இஷ்டோऽஸி மே த்ருடமிதி ததோ வக்ஷ்யாமி தே ஹிதம் ||௧௮-௬௪||

மந்மநா பவ மத்பக்தோ மத்யாஜீ மாம் நமஸ்குரு |

மாமேவைஷ்யஸி ஸத்யம் தே ப்ரதிஜாநே ப்ரியோऽஸி மே ||௧௮-௬௫||

ஸர்வதர்மாந்பரித்யஜ்ய மாமேகம் ஶரணம் வ்ரஜ |

அஹம் த்வா ஸர்வபாபேப்யோ மோக்ஷயிஷ்யாமி மா ஶுசஃ ||௧௮-௬௬||

இதம் தே நாதபஸ்காய நாபக்தாய கதாசந |

ந சாஶுஶ்ரூஷவே வாச்யம் ந ச மாம் யோऽப்யஸூயதி ||௧௮-௬௭||

ய இதம் பரமம் குஹ்யம் மத்பக்தேஷ்வபிதாஸ்யதி |

பக்திம் மயி பராம் க்ருத்வா மாமேவைஷ்யத்யஸம்ஶயஃ ||௧௮-௬௮||

ந ச தஸ்மாந்மநுஷ்யேஷு கஶ்சிந்மே ப்ரியக்ருத்தமஃ |

பவிதா ந ச மே தஸ்மாதந்யஃ ப்ரியதரோ புவி ||௧௮-௬௯||

அத்யேஷ்யதே ச ய இமம் தர்ம்யம் ஸம்வாதமாவயோஃ |

ஜ்ஞாநயஜ்ஞேந தேநாஹமிஷ்டஃ ஸ்யாமிதி மே மதிஃ ||௧௮-௭௦||

ஶ்ரத்தாவாநநஸூயஶ்ச ஶ்ருணுயாதபி யோ நரஃ |

ஸோऽபி முக்தஃ ஶுபாँல்லோகாந்ப்ராப்நுயாத்புண்யகர்மணாம் ||௧௮-௭௧||

கச்சிதேதச்ச்ருதம் பார்த த்வயைகாக்ரேண சேதஸா |

கச்சிதஜ்ஞாநஸம்மோஹஃ ப்ரநஷ்டஸ்தே தநஞ்ஜய ||௧௮-௭௨||

அர்ஜுந உவாச |

நஷ்டோ மோஹஃ ஸ்ம்ருதிர்லப்தா த்வத்ப்ரஸாதாந்மயாச்யுத |

ஸ்திதோऽஸ்மி கதஸந்தேஹஃ கரிஷ்யே வசநம் தவ ||௧௮-௭௩||

ஸஞ்ஜய உவாச |

இத்யஹம் வாஸுதேவஸ்ய பார்தஸ்ய ச மஹாத்மநஃ |

ஸம்வாதமிமமஶ்ரௌஷமத்புதம் ரோமஹர்ஷணம் ||௧௮-௭௪||

வ்யாஸப்ரஸாதாச்ச்ருதவாநேதத்குஹ்யமஹம் பரம் |

யோகம் யோகேஶ்வராத்க்ருஷ்ணாத்ஸாக்ஷாத்கதயதஃ ஸ்வயம் ||௧௮-௭௫||

ராஜந்ஸம்ஸ்ம்ருத்ய ஸம்ஸ்ம்ருத்ய ஸம்வாதமிமமத்புதம் |

கேஶவார்ஜுநயோஃ புண்யம் ஹ்ருஷ்யாமி ச முஹுர்முஹுஃ ||௧௮-௭௬||

தச்ச ஸம்ஸ்ம்ருத்ய ஸம்ஸ்ம்ருத்ய ரூபமத்யத்புதம் ஹரேஃ |

விஸ்மயோ மே மஹாந் ராஜந்ஹ்ருஷ்யாமி ச புநஃ புநஃ ||௧௮-௭௭||

யத்ர யோகேஶ்வரஃ க்ருஷ்ணோ யத்ர பார்தோ தநுர்தரஃ |

தத்ர ஶ்ரீர்விஜயோ பூதிர்த்ருவா நீதிர்மதிர்மம ||௧௮-௭௮||