সাংখ্যযোগ
অথ দ্বিতীয়োঽধ্যায়ঃ
শ্লোক ১
সঞ্জয় উবাচ |
তং তথা কৃপয়াভিষ্টমশ্রুপূর্ণাকুলেক্ষণম্ |
বিষীদন্তমিদং বাক্যমুবাচ মধুসূদনঃ ||২-১||
Translation
সঞ্জয়ে ক’লে -- এইদৰে কৰুণা আৰু বিষাদেৰে অভিভূত, চকুলোৰে ভৰা চকুৰ অৰ্জুনক মধুসূদনে এই বাক্য ক’লে।
শ্লোক ২
শ্রীভগবানুবাচ |
কুতস্ত্বা কশ্মলমিদং বিষমে সমুপস্থিতম্ |
অনാര്യজুষ্টমস্বর্গ্যমকীর্তিকরমর্জুন ||২-২||
Translation
শ্রীভগৱানে ক’লে -- হে অৰ্জুন! তোমাৰ এই বিষম অৱস্থাত এই মোহ ক’ৰ পৰা আহিল? ই আৰ্যসকলৰ অযোগ্য, স্বৰ্গপ্ৰাপ্তিৰ পথ নহয় আৰু অপযশৰ কাৰক।
শ্লোক ৩
ক্লৈব্যং মা স্ম গমঃ পার্থ নৈ তত্ত্বয্যুপপদ্যতে |
ক্ষুদ্রং হৃদযদৌর্বল্যং ত্যক্ত্বোত্তিষ্ঠ পরন্তপ ||২-৩||
Translation
হে পাৰ্থ, ক্লীৱ (কাপুৰুষ) নহ’বা। এয়া তোমাৰ বাবে অশোভনীয়। হে পৰন্তপ, হৃদয়ৰ এই ক্ষুদ্ৰ দুৰ্বলতা ত্যাগ কৰি যুদ্ধৰ বাবে থিয় হোৱা।
শ্লোক ৪
অর্জুন উবাচ |
কথং ভীষ্মমহং সঙ্খ্য দ্ৰোণং চ মধুসূদন |
ইষুভিঃ প্রতযোৎস্যামি পূজার্হাবরিসূদন ||২-৪||
Translation
অৰ্জুনে ক’লে -- হে মধুসূদন! মই ৰণভূমিত কেনেকৈ ভীষ্ম আৰু দ্ৰোণৰ বিৰুদ্ধে শৰ নিক্ষেপ কৰিম? হে অৰিসূদন, তেওঁলোক দুয়োজনেই পূজনীয়।
শ্লোক ৫
গুৰূনহত্বা হি মহানুভাবান্
শ্রেযো ভোক্তুং ভৈক্ষ্যমপীহ লোকে |
হত্বার্থকামাংস্তু গুৰূনিহৈব
ভুঞ্জীয ভোগান্ ৰুধিরপ্রদিগ্ধান্ ||২-৫||
Translation
এই মহানুভৱ গুৰুসকলক হত্যা কৰাতকৈ এই লোকত ভিক্ষা কৰি খোৱাটোৱেই শ্ৰেয়। গুৰুসকলক হত্যা কৰি মই এই পৃথিৱীত তেজত লুতুৰি-পুতুৰি হোৱা অৰ্থ আৰু কামৰ ভোগহে কৰিম।
শ্লোক ৬
ন চৈ তদ্বিদ্মঃ কতরন্নো গৰীযো
যদ্বা জযেমে যদি বা নো জযেযুঃ |
যানেব হত্বা ন জিজীবিষামস্-
তেহবস্থিতাঃ প্রমুখ ধাৰ্তৰাষ্ট্রাঃ ||২-৬||
Translation
আমি নাজানো আমাৰ বাবে কি কৰা উচিত। আমি জয়ী হ’ম নে তেওঁলোকে আমাক জয় কৰিব, সেয়াও নাজানো। যিসকলক হত্যা কৰি মই জীয়াই থাকিব নিবিচাৰোঁ, সেই ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ পুত্ৰসকলেই আমাৰ সন্মুখত থিয় হৈ আছে।
শ্লোক ৭
কাৰ্পণ্যদোষোপহতস্বভাবঃ
পৃচ্ছামি ত্বাং ধৰ্মসম্মূঢচেতাঃ |
যচ্ছ্রেযঃ স্যান্নিশ্চিতং ব্রূহি তন্মে
শিষ্যস্তহং শাধি মাং ত্বাং প্রপন্নম্ ||২-৭||
Translation
কৰুণাৰ দোষত মোৰ স্বভাৱ নষ্ট হৈছে, ধৰ্মৰ বিষয়ে মোৰ বুদ্ধি আচ্ছন্ন হৈছে। মই আপোনাক সুধিছোঁ, যি মোৰ বাবে শ্ৰেয়, সেয়া নিশ্চিত কৰি কওক। মই আপোনাৰ শিষ্য, শৰণাপন্ন মোক উপদেশ দিয়ক।
শ্লোক ৮
ন হি প্রপশ্যামি মমাপনুদ্যাদ
যচ্ছোকমুচ্ছোষণমিন্দ্রিযাণাম্ |
অৱাপ্য ভূমাবসপত্নমৃদ্ধং
ৰাজ্যং সুৰাণামপি চাধিপত্যম্ ||২-৮||
Translation
পৃথিৱীত নিষ্কণ্টক সমৃদ্ধ ৰাজ্য বা দেৱতাসকলৰ অধিপত্য লাভ কৰিলেও মই এনে কোনো উপায় দেখা নাই যিয়ে মোৰ ইন্দ্ৰিয়ক শুকাই পেলোৱা এই শোক দূৰ কৰিব পাৰে।
শ্লোক ৯
সঞ্জয় উবাচ |
এৱমুক্ত্বা হৃষীকেশং গুডাকেশঃ পরন্তপ |
ন যোৎস্য ইতি গোবিন্দমুক্ত্বা তৃষ্ণীং বভূব হ ||২-৯||
Translation
সঞ্জয়ে ক’লে -- এইদৰে গুডাকেশ পৰন্তপ অৰ্জুনে হৃষীকেশ ভগৱানক 'মই যুদ্ধ নকৰোঁ' বুলি কৈ মৌন হৈ ৰ’ল।
শ্লোক ১০
তমুবাচ হৃষীকেশঃ প্রহসন্নিব ভাৰত |
সেনযোৰুভযোৰ্মধ্যে বিষীদন্তমিদং বচঃ ||২-১০||
Translation
হে ভাৰত (ধৃতৰাষ্ট্ৰ)! দুয়ো সেনাৰ মাজত শোকমগ্ন অৰ্জুনক ভগৱান হৃষীকেশে হাঁহি হাঁহি এই বচন ক’লে।
শ্লোক ১১
শ্রীভগবানুবাচ |
অশোচ্যানন্বশোচস্ত্বং প্রজ্ঞাৱাদাংশ্চ ভাষসে |
গতাসূনাগতাসূংশ্চ নানুশোচন্তি পণ্ডিতাঃ ||২-১১||
Translation
শ্রীভগৱানে ক’লে -- যাৰ বাবে শোক কৰা উচিত নহয়, তুমি তাৰ বাবে শোক কৰিছা আৰু পণ্ডিতৰ দৰে কথা কৈছা। কিন্তু পণ্ডিতসকলে মৃত বা জীৱিত কোনোৰে বাবে শোক নকৰে।
শ্লোক ১২
ন ত্বেৱাহং জাতু নাসং ন ত্বং নেমে জনাধিপাঃ |
ন চৈব ন ভবিষ্যামঃ সর্বে বযমতঃ পৰম্ ||২-১২||
Translation
এনে নহয় যে মই কোনো কালত নাছিলোঁ, বা তুমি নাছিলা, বা এই ৰজাসকল নাছিল। আৰু ভৱিষ্যতেও যে আমি নাথাকিম, তেনেও নহয়।
শ্লোক ১৩
দেহিনোঽস্মিন্যথা দেহে কৌমাৰং যৌৱনং জৰা |
তথা দেহান্তৰপ্রাপ্তিৰ্ধীৰস্তত্র ন মুহ্যতি ||২-১৩||
Translation
যিদৰে এই দেহত আত্মাৰ কৌমাৰ, যৌৱন আৰু জৰা অৱস্থা হয়, সেইদৰে আন দেহৰ প্ৰাপ্তিও হয়। ধীৰ পুৰুষ এই বিষয়ত মোহিত নহয়।
শ্লোক ১৪
মাত্রাস্পর্শাস্তু কৌন্তেয শীতোষ্ণসুখদুঃখদাঃ |
আগমাপাযিনোঽনিত্যাস্তাস্তিতিক্ষস্ব ভাৰত ||২-১৪||
Translation
হে কৌন্তেয়! শীত-উষ্ণ আৰু সুখ-দুখ দিয়া ইন্দ্ৰিয় আৰু বিষয়ৰ সংযোগ ক্ষণস্থায়ী। সেয়া অনিত্য, গতিকে হে ভাৰত, তুমি সেয়া সহ্য কৰা।
শ্লোক ১৫
যং হি ন ব্যথযন্ত্যেতে পুৰুষং পুৰুষৰ্ষভ |
সমদুঃখসুখং ধীরং সোঽমৃতত্বায কল্পতে ||২-১৫||
Translation
হে পুৰুষশ্রেষ্ঠ! সুখ-দুখত সমভাৱে থকা যি ধীৰ পুৰুষক এইবোৰে ব্যথিত কৰিব নোৱাৰে, তেওঁ অমৃতত্ব (মোক্ষ) লাভৰ যোগ্য হয়।
শ্লোক ১৬
নাসতো বিদ্যতে ভাৰো নাভাৱো বিদ্যতে সতঃ |
উভযোৰপি দৃষ্টোঽন্তস্ত্বনযোস্তত্ত্বদৰ্শিভিঃ ||২-১৬||
Translation
অসৎ বস্তুৰ অস্তিত্ব নাই আৰু সৎ বস্তুৰ কেতিয়াও অভাৱ নহয়। এই দুয়োৰে তত্ত্ব তত্ত্বদৰ্শী জ্ঞানীসকলে দেখিছে।
শ্লোক ১৭
অৱিনাশী তু তদ্বিদ্ধি যেন সর্বমিদং ততম্ |
বিনাশমব্যযস্যাস্য ন কশ্চিৎকর্তুমৰ্হতি ||২-১৭||
Translation
সেই বস্তুক তুমি অৱিনাশী বুলি জানিবা, যি এই সমগ্ৰ জগতত ব্যাপ্ত হৈ আছে। এই অৱ্যয়ৰ বিনাশ কৰিবলৈ কোনেও সমৰ্থ নহয়।
শ্লোক ১৮
অন্তবন্ত ইমে দেহা নিত্যস্যোক্তাঃ শৰীৰিণঃ |
অনাশিনোঽপ্রমেযস্য তস্মাদ্ যুধ্যস্ব ভাৰত ||২-১৮||
Translation
এই নাশরহিত, অপ্ৰমেয়, নিত্য দেহী আত্মাৰ এই শৰীৰবোৰ বিনাশশীল বুলি কোৱা হৈছে। সেয়ে হে ভাৰত, তুমি যুদ্ধ কৰা।
শ্লোক ১৯
য এনং বেত্তি হন্তাৰং যশ্চৈনং মন্যতে হতম্ |
উভৌ তৌ ন বিজানীতো নাযং হন্তি ন হন্যতে ||২-১৯||
Translation
যিয়ে এই আত্মাক হন্তা বুলি ভাবে আৰু যিয়ে ইয়াক মৃত বুলি ভাবে, তেওঁলোকে একো নাজানে। কাৰণ এই আত্মাই কাকো হত্যা নকৰে আৰু ই নিজেও হত্যা নহয়।
শ্লোক ২০
ন জাযতে ম্রিযতে বা কদাচিন
নাযং ভূত্বা ভৱিতা বা ন ভূযঃ |
অজো নিত্যঃ শাশ্বতোঽযং পুৰাণো
ন হন্যতে হন্যমানে শৰীৰে ||২-২০||
Translation
এই আত্মা কেতিয়াও জন্ম নহয় আৰু নমৰে। ই অজন্ম, নিত্য, শাশ্বত আৰু পুৰণি। শৰীৰ ধ্বংস হ’লেও ই ধ্বংস নহয়।
শ্লোক ২১
বেদাৱিনাশিনং নিত্যং য এনমজমব্যযম্ |
কথং স পুৰুষঃ পাৰ্থ কং ঘাতযতি হন্তি কম্ ||২-২১||
Translation
হে পাৰ্থ! যি পুৰুষে এই আত্মাক অৱিনাশী, নিত্য আৰু অৱ্যয় বুলি জানে, তেওঁ কাক হত্যা কৰিব বা কাক হত্যা কৰাব?
শ্লোক ২২
ৱাসাংসি জীৰ্ণানি যথা বিহায
নৱানি গৃহ্ণাতি নৰোঽপৰাণি |
তথা শৰীৰাণি বিহায জীৰ্ণা-
ন্যন্যানি সংযাতি নৱানি দেহী ||২-২২||
Translation
যিদৰে মানুহে পুৰণি বস্ত্ৰ ত্যাগ কৰি নতুন বস্ত্ৰ পৰিধান কৰে, সেইদৰে দেহী আত্মাই পুৰণি শৰীৰ ত্যাগ কৰি নতুন শৰীৰ ধাৰণ কৰে।
শ্লোক ২৩
নৈনং ছিন্দন্তি শস্ত্রাণি নৈনং দহতি পাৱকঃ |
ন চৈনং ক্লেদযন্ত্যাপো ন শোষযতি মাৰুতঃ ||২-২৩||
Translation
এই আত্মাক অস্ত্ৰই কাটিব নোৱাৰে, অগ্নিয়ে পুৰিব নোৱাৰে, পানীয়ে তিয়াব নোৱাৰে আৰু বতাহে শুকাব নোৱাৰে।
শ্লোক ২৪
অচ্ছেদ্যোঽযমদাহ্যোঽযমক্লেদ্যোঽশোষ্য এৱ চ |
নিত্যঃ সর্বগতঃ স্থাণুৰচলোঽযং সনাতনঃ ||২-২৪||
Translation
কাৰণ এই আত্মা অচ্ছেদ্য, অদাহ্য, অক্লেদ্য আৰু অশোষ্য। ই নিত্য, সর্বগত, স্থিৰ, অচল আৰু সনাতন।
শ্লোক ২৫
অব্যক্তোঽযমচিন্ত্যোঽযমৱিকাৰ্যোঽযমুচ্যতে |
তস্মাদেৱং বিদিত্বৈনং নানুশোচিতুমৰ্হসি ||২-২৫||
Translation
এই আত্মা অব্যক্ত, অচিন্ত্য আৰু অৱিকাৰী বুলি কোৱা হয়। সেয়ে ইয়াক এনেদৰে জানি তুমি শোক কৰা উচিত নহয়।
শ্লোক ২৬
অথ চৈনং নিত্যজাতং নিত্যং বা মন্যসে মৃতম্ |
তথাপি ত্বং মহাবাহো নৈবং শোচিতুমৰ্হসি ||২-২৬||
Translation
আৰু যদি তুমি আত্মাক সদায় জন্ম লোৱা আৰু মৰা বুলিও ভাবা, তথাপি হে মহাবাহু, তুমি শোক কৰা উচিত নহয়।
শ্লোক ২৭
জাতস্য হি ধ্রুবো মৃত্যুৰ্ধ্রুবং জন্ম মৃতস্য চ |
তস্মাদপৰিহাৰ্যেঽর্থে ন ত্বং শোচিতুমৰ্হসি ||২-২৭||
Translation
জন্ম লোৱা জনৰ মৃত্যু নিশ্চিত আৰু মৃত জনৰ জন্ম নিশ্চিত। সেয়ে যি অপৰিহাৰ্য, তাৰ বাবে তুমি শোক নকৰিবা।
শ্লোক ২৮
অব্যক্তাদীনি ভূতানি ব্যক্তমধ্যানি ভাৰত |
অব্যক্তনিধনান্যেব তত্র কা পৰিদেৱনা ||২-২৮||
Translation
হে ভাৰত! সকলো প্ৰাণী জন্মৰ আগতে অব্যক্ত আছিল, মাজত ব্যক্ত হয় আৰু মৃত্যুৰ পিছত পুনৰ অব্যক্ত হয়। তেন্তে ইয়াত শোকৰ কি আছে?
শ্লোক ২৯
আশ্চর্যৱৎপশ্যতি কশ্চিদেন-
মাশ্চর্যৱদ্বদতি তথৈব চান্যঃ |
আশ্চর্যৱচ্চৈনমন্যঃ শৃণোতি
শ্রুত্বাপ্যেনং বেদ ন চৈব কশ্চিৎ ||২-২৯||
Translation
কোনোৱে ইয়াক আচৰিত যেন দেখে, কোনোৱে আচৰিত যেন কয়, আৰু কোনোৱে আচৰিত যেন শুনে। কোনোৱে শুনিও ইয়াক বুজি নাপায়।
শ্লোক ৩০
দেহী নিত্যমৱধ্যোঽযং দেহে সর্বস্য ভাৰত |
তস্মাৎসর্বাণি ভূতানি ন ত্বং শোচিতুমৰ্হসি ||২-৩০||
Translation
হে ভাৰত! এই দেহী আত্মা সকলোৰে শৰীৰত সদায় অৱধ্য। সেয়ে কোনো প্ৰাণীৰ বাবে তুমি শোক কৰা উচিত নহয়।
শ্লোক ৩১
স্বধর্মমপি চাৱেক্ষ্য ন বিকম্পিতুমৰ্হসি |
ধর্ম্যাদ্ধি যুদ্ধাচ্ছ্রেযোঽন্যৎক্ষত্রিযস্য ন বিদ্যতে ||২-৩১||
Translation
নিজৰ ধৰ্মৰ ফালে চাই তুমি বিচলিত নহ’বা। ধৰ্মযুদ্ধতকৈ শ্ৰেষ্ঠ আন কোনো কৰ্তব্য ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে নাই।
শ্লোক ৩২
যদৃচ্ছযা চোপপন্নং স্বর্গদ্বাৰমপাৱৃতম্ |
সুখিনঃ ক্ষত্ৰিযাঃ পাৰ্থ লভন্তে যুদ্ধমীদৃশম্ ||২-৩২||
Translation
হে পাৰ্থ! নিজৰ পৰা অহা আৰু স্বৰ্গৰ বাবে খোলা দুৱাৰ স্বৰূপ এনে যুদ্ধ কেৱল ভাগ্যবান ক্ষত্ৰিয়সকলেহে পায়।
শ্লোক ৩৩
অথ চেত্ত্বমিমং ধর্ম্যং সংগ্রামং ন কৰিষ্যসি |
ততঃ স্বধর্মং কীর্তিং চ হিত্বা পাপমৱাপ্স্যসি ||২-৩৩||
Translation
আৰু যদি তুমি এই ধৰ্মযুদ্ধ নকৰা, তেন্তে নিজৰ ধৰ্ম আৰু কীৰ্তি হেৰুৱাই পাপৰ ভাগী হ’বা।
শ্লোক ৩৪
অকীর্তিং চাপি ভূতানি কথযিষ্যন্তি তেঽব্যযাম্ |
সম্ভাৱিতস্য চাকীৰ্তিমৰণাদতিৰিচ্যতে ||২-৩৪||
Translation
সকলোৱে তোমাৰ চিৰস্থায়ী অপযশৰ কথা ক’ব। সন্মানিত পুৰুষৰ বাবে অপযশ মৃত্যুৰতকৈও বেয়া।
শ্লোক ৩৫
ভযাদৰ্ণা দুপৰতং মংস্যন্তে ত্বাং মহাৰথাঃ |
যেষাং চ ত্বং বহুমতো ভূত্বা যাস্যসি লাঘৱম্ ||২-৩৫||
Translation
যিসকলৰ মাজত তুমি সন্মানিত, তেওঁলোকে তোমাক ভয়ত যুদ্ধৰ পৰা আঁতৰা বুলি ভাবিব আৰু তুমি তুচ্ছ হ’বা।
শ্লোক ৩৬
অৱাচ্যৱাদাংশ্চ বহুন্ৱদিষ্যন্তি তৱাহিতাঃ |
নিন্দন্তস্তৱ সামর্থ্যং ততো দুঃখতৰং নু কিম্ ||২-৩৬||
Translation
তোমাৰ শত্ৰুসকলে তোমাৰ সামৰ্থ্যক নিন্দা কৰি বহু অকথ্য কথা ক’ব। তাতকৈ দুখৰ কথা কি হ’ব পাৰে?
শ্লোক ৩৭
হতো বা প্রাপ্স্যসি স্বর্গং জিত্বা বা ভোক্ষ্যসে মহীম্ |
তস্মাদুত্তিষ্ঠ কৌন্তেয যুদ্ধায কৃতনিশ্চযঃ ||২-৩৭||
Translation
যুদ্ধত মৰিলে স্বৰ্গ পাবা, জিকিলে পৃথিৱী ভোগ কৰিবা। সেয়ে হে কৌন্তেয়, যুদ্ধৰ বাবে নিশ্চিত হৈ থিয় হোৱা।
শ্লোক ৩৮
সুখদুঃখে সমে কৃৎৱা লাভালাভৌ জযাজযৌ |
ততো যুদ্ধায যুধ্যস্ব নৈবং পাপমৱাপ্স্যসি ||২-৩৮||
Translation
সুখ-দুখ, লাভ-লোকচান আৰু জয়-পৰাজয়ক সমান বুলি ভাবি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হোৱা। এনে কৰিলে তোমাৰ পাপ নহ’ব।
শ্লোক ৩৯
এষা তেঽভিহিতা সাঙ্খ্য বুদ্ধিৰ্যোগে ত্বিমাং শৃণু |
বুদ্ধ্যা যুক্তো যযা পাৰ্থ কর্মবন্ধং প্রহাস্যসি ||২-৩৯||
Translation
হে পাৰ্থ! তোমাক সাংখ্য জ্ঞান দিয়া হ’ল, এতিয়া যোগৰ বিষয়ে শুনা, যি জ্ঞানৰ দ্বাৰা তুমি কৰ্মবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হ’বা।
শ্লোক ৪০
নেহাভিক্রমনাশোঽস্তি প্রত্যৱাযো ন বিদ্যতে |
স্বল্পমপ্যস্য ধর্মস্য ত্রাযতে মহতো ভযাৎ ||২-৪০||
Translation
এই পথত কোনো কৰ্মৰ নাশ নাই, কোনো দোষ নাই। এই ধৰ্মৰ অলপ অভ্যাসো মহান ভয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।
শ্লোক ৪১
ব্যৱসাযাত্মিকা বুদ্ধিৰেকেহ কুৰুনন্দন |
বহুশাখা হ্যনন্তাশ্চ বুদ্ধযোঽব্যৱসাযিনাম্ ||২-৪১||
Translation
হে কুৰুনন্দন! এই পথত বুদ্ধি একনিষ্ঠ। কিন্তু অৱ্যৱসায়ীসকলৰ বুদ্ধি বহু শাখাৰ আৰু অনন্ত।
শ্লোক ৪২, ৪৩, ৪৪
যামিমাং পুষ্পিতাং বাচং প্রৱদন্ত্যৱিপশ্চিতঃ |
বেদৱাদৰতাঃ পাৰ্থ নান্যদস্তীতি বাদিনঃ ||২-৪২||
কামাৎমানঃ স্বর্গপৰা জন্মকর্মফলপ্রদাম্ |
ক্রিযাবিশেষবহুলাং ভোগৈশ্বর্যগতিং প্রতি ||২-৪৩||
ভোগৈশ্বর্যপ্রসক্তানাং তযাপহৃতচেতসাম্ |
ব্যৱসাযাত্মিকা বুদ্ধিঃ সমাধৌ ন বিধীযতে ||২-৪৪||
Translation
হে পাৰ্থ! অবিবেচকসকলে বেদৰ কথা কৈ কয় যে স্বৰ্গতকৈ একো নাই। তেওঁলোক কামনাত আসক্ত আৰু স্বৰ্গক প্ৰাধান্য দিয়ে। তেওঁলোকৰ বুদ্ধি কেতিয়াও স্থিৰ নহয়।
শ্লোক ৪৫
ত্রৈগুণ্যবিষযা বেদা নিস্ত্রৈগুণ্যো ভৱাৰ্জুন |
নির্দ্বন্দ্বো নিত্যসত্ত্বস্থো নির্যোগক্ষেম আত্মৱান্ ||২-৪৫||
Translation
বেদসমূহ তিনি গুণৰ বিষয়। হে অৰ্জুন, তুমি নিৰ্গুণ হোৱা, দ্বন্দ্বৰ পৰা মুক্ত হোৱা, নিত্য সত্ত্বত অৱস্থান কৰা আৰু যোগ-ক্ষেমৰ পৰা মুক্ত হৈ আত্মৱান হোৱা।
শ্লোক ৪৬
যাবানর্থ উদপানে সর্বতঃ সম্প্লুতোদকে |
তাৱানসর্বেষু বেদেষু ব্রাহ্মণস্য বিজানতঃ ||২-৪৬||
Translation
সকলোফালে পানী থকা ঠাইত সৰু পুখুৰীৰ যিমান প্ৰয়োজন, আত্মজ্ঞানী ব্ৰাহ্মণৰ বাবে সকলো বেদৰ প্ৰয়োজন সিমানখিনিয়েই।
শ্লোক ৪৭
কর্মণ্যেৱাধিকৰাস্তে মা ফলেষু কদাচন |
মা কর্মফলহেতুর্ভূর্মা তে সঙ্গোঽস্ত্বকর্মণি ||২-৪৭||
Translation
কৰ্ম কৰাতহে তোমাৰ অধিকাৰ, ফলত কেতিয়াও নহয়। তুমি কৰ্মফলৰ কাৰণ নহ’বা আৰু অকর্মতো আসক্ত নহ’বা।
শ্লোক ৪৮
যোগস্থঃ কুৰু কৰ্মাণি সঙ্গং ত্যক্ত্বা ধনঞ্জয |
সিদ্ধ্যসিদ্ধ্যোঃ সমো ভূত্বা সমত্বং যোগ উচ্যতে ||২-৪৮||
Translation
হে ধনঞ্জয়! আসক্তি ত্যাগ কৰি, সিদ্ধি আৰু অসিদ্ধিত সমভাৱে থাকি যোগত অৱস্থান কৰি কৰ্ম কৰা। এই সমভাৱকেই যোগ বোলে।
শ্লোক ৪৯
দূৰেণ হ্যৱরং কর্ম বুদ্ধযোগাদ্ধনঞ্জয |
বুদ্ধৌ শৰণমন্ৱিচ্ছ কৃপণাঃ ফলহেতৱঃ ||২-৪৯||
Translation
হে ধনঞ্জয়! বুদ্ধিয়োগতকৈ সকাম কৰ্ম অতি নিকৃষ্ট। সেয়ে বুদ্ধিৰ শৰণ লোৱা। ফলৰ আশা কৰাসকল কৃপণ (দীন)।
শ্লোক ৫০
বুদ্ধিযুক্তো জহাতীহ উভে সুকৃতদুষ্কৃতে |
তস্মাদ্ যোগায যুধ্যস্ব যোগঃ কর্মসু কৌশলম্ ||২-৫০||
Translation
বুদ্ধিযুক্ত পুৰুষে পুণ্য আৰু পাপ দুয়োকো ত্যাগ কৰে। সেয়ে যোগৰ বাবে যুদ্ধ কৰা। কৰ্মত দক্ষতাকেই যোগ বোলে।
শ্লোক ৫১
কর্মজং বুদ্ধিযুক্তা হি ফলং ত্যক্ত্বা মনীষিণঃ |
জন্মবন্ধৱিনির্মুক্তাঃ পদং গচ্ছন্ত্যনামযম্ ||২-৫১||
Translation
বুদ্ধিযুক্ত জ্ঞানীসকলে কৰ্মৰ ফল ত্যাগ কৰি জন্মৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হৈ নিৰাময় পদ লাভ কৰে।
শ্লোক ৫২
যদা তে মোহকলিলং বুদ্ধিৰ্ব্যতিতৰিষ্যতি |
তদা গন্তাসি নির্বেদং শ্রোতব্যস্য শ্রুতস্য চ ||২-৫২||
Translation
যেতিয়া তোমাৰ বুদ্ধি মোহৰ পৰা মুক্ত হ’ব, তেতিয়া তুমি শুনা আৰু শুনিবলগীয়া সকলো বিষয়ৰ প্ৰতি নিৰ্বেদ (বৈৰাগ্য) লাভ কৰিবা।
শ্লোক ৫৩
শ্রুতিৱিপ্রতিপন্না তে যদা স্থাস্যতি নিশ্চলা |
সমাধাবচলা বুদ্ধিস্তদা যোগমৱাপ্স্যসি ||২-৫৩||
Translation
যেতিয়া তোমাৰ বুদ্ধি বিষয়ৰ পৰা বিচলিত নহৈ সমাধিত অচল হৈ থাকিব, তেতিয়া তুমি যোগ লাভ কৰিবা।
শ্লোক ৫৪
অর্জুন উবাচ |
স্থিতপ্রজ্ঞস্য কা ভাষা সমাধিস্তস্য কেশৱ |
স্থিতধীঃ কিং প্রভাষেত কিমাসীত ব্রজেত কিম্ ||২-৫৪||
Translation
অৰ্জুনে ক’লে -- হে কেশৱ! স্থিতপ্ৰজ্ঞ পুৰুষৰ লক্ষণ কি? তেওঁ কেনেকৈ কথা কয়, কেনেকৈ বহে আৰু কেনেকৈ চলে?
শ্লোক ৫৫
শ্রীভগবানুবাচ |
প্রজহাতি যদা কামান্ সর্বান্ পাৰ্থ মনোগতান্ |
আত্মন্যেৱাত্মনা তুষ্টঃ স্থিতপ্রজ্ঞস্তদোচ্যতে ||২-৫৫||
Translation
শ্রীভগৱানে ক’লে -- হে পাৰ্থ! যেতিয়া পুৰুষে মনৰ সকলো কামনা ত্যাগ কৰি আত্মাতে সন্তুষ্ট থাকে, তেতিয়া তেওঁ স্থিতপ্ৰজ্ঞ বুলি কোৱা হয়।
শ্লোক ৫৬
দুঃখেষ্বনুদ্বিগ্নমনাঃ সুখেষু বিগতস্পৃহঃ |
ৱীতৰাগভযক্রোধঃ স্থিতধীর্মুনিলুচ্যতে ||২-৫৬||
Translation
দুখত যাৰ মন বিচলিত নহয়, সুখত যাৰ স্পৃহা নাই, আৰু যি ৰাগ, ভয় আৰু ক্ৰোধৰ পৰা মুক্ত, তেওঁকেই স্থিতধী মুনি বোলে।
শ্লোক ৫৭
যঃ সর্বত্রানভিস্নেহস্তত্তৎপ্রাপ্য শুভাশুভম্ |
নাভিনন্দতি ন দ্বেষ্টি তস্য প্রজ্ঞা প্রতিষ্ঠিতা ||২-৫৭||
Translation
যি সকলোতে স্নেহহীন হৈ শুভ বা অশুভ লাভ কৰি আনন্দিত বা দ্বেষী নহয়, তেওঁৰ প্ৰজ্ঞা প্ৰতিষ্ঠিত।
শ্লোক ৫৮
যদা সংহৰতে চাযং কূর্মোঽঙ্গানীৱ সর্বশঃ |
ইন্দ্রিযাণীন্দ্রিয়াৰ্থেভ্যস্তস্য প্রজ্ঞা প্রতিষ্ঠিতা ||২-৫৮||
Translation
যিদৰে কচ্ছপে নিজৰ অংগবোৰ সামৰি লয়, সেইদৰে যি পুৰুষে ইন্দ্ৰিয়ক বিষয়ৰ পৰা আঁতৰাই লয়, তেওঁৰ প্ৰজ্ঞা প্ৰতিষ্ঠিত।
শ্লোক ৫৯
বিষযা বিনিবর্তন্তে নিৰাহাৱস্য দেহিনঃ |
ৰসৱর্জং ৰসোঽপ্যস্য পৰং দৃষ্ট্বা নিবর্ততে ||২-৫৯||
Translation
নিৰাহাৰী পুৰুষৰ পৰা বিষয়বোৰ আঁতৰি যায়, কিন্তু ৰস (আসক্তি) ৰৈ যায়। পৰম তত্ত্ব দৰ্শন কৰিলে সেই ৰসও নিবৃত্ত হয়।
শ্লোক ৬০
যততো হ্যপি কৌন্তেয পুৰুষস্য বিপশ্চিতঃ |
ইন্দ্রিযাণি প্রমাথীনি হৰন্তি প্রসভং মনঃ ||২-৬০||
Translation
হে কৌন্তেয়! সংযমৰ চেষ্টা কৰা বুদ্ধিমান পুৰুষৰ মনকো এই প্ৰমথী ইন্দ্ৰিয়বোৰে বলপূৰ্বক হৰণ কৰে।
শ্লোক ৬১
তানি সর্বাণি সংযম্য যুক্ত আসীত মৎপৰঃ |
বশে হি যস্যেন্দ্রিয়াণি তস্য প্রজ্ঞা প্রতিষ্ঠিতা ||২-৬১||
Translation
সেই সকলো ইন্দ্ৰিয়ক সংযম কৰি মোৰ পৰায়ণ হৈ থাকিব লাগে। যাৰ ইন্দ্ৰিয় বশত থাকে, তেওঁৰ প্ৰজ্ঞা প্ৰতিষ্ঠিত।
শ্লোক ৬২, ৬৩
ধ্যাযতো বিষযান্পুংসঃ সঙ্গস্তেষূপজাযতে |
সঙ্গাৎসঞ্জাযতে কামঃ কামাৎক্রোধোঽভিজাযতে ||২-৬২||
ক্রোধাদ্ভবতি সম্মোহঃ সম্মোহাৎস্মৃতিবিভ্রমঃ |
স্মৃতিভ্রংশাদ্ বুদ্ধিৰ্নাশো বুদ্ধিৰ্নাশাৎপ্রণশ্যতি ||২-৬৩||
Translation
বিষয়ৰ চিন্তা কৰিলে আসক্তি হয়, আসক্তিৰ পৰা কাম (ইচ্ছা) আৰু কামৰ পৰা ক্ৰোধ হয়। ক্ৰোধৰ পৰা মোহ, মোহৰ পৰা স্মৃতিভ্ৰম, স্মৃতিভ্ৰমৰ পৰা বুদ্ধিৰ নাশ আৰু বুদ্ধিৰ নাশ হ’লে মানুহৰ পতন হয়।
শ্লোক ৬৪
ৰাগদ্বেষৱিমুক্তৈস্তু বিষযানিন্দ্রিযৈশ্চৰন্ |
আত্মৱশ্যৈর্বিধেযাত্মা প্রসাদমধিগচ্ছতি ||২-৬৪||
Translation
ৰাগ-দ্বেষৰ পৰা মুক্ত হৈ নিজৰ বশৰ ইন্দ্ৰিয়ৰ দ্বাৰা বিষয় ভোগ কৰিও আত্মসংযমী পুৰুষে প্ৰসন্নতা লাভ কৰে।
শ্লোক ৬৫
প্রসাদে সর্বদুঃখানাং হানিৰস্যোপজাযতে |
প্রসন্নচেতসো হ্যাশু বুদ্ধিঃ পর্যৱতিষ্ঠতে ||২-৬৫||
Translation
প্ৰসন্নতা লাভ হ’লে সকলো দুখৰ অন্ত পৰে আৰু প্ৰসন্নচিত্ত পুৰুষৰ বুদ্ধি অতি সোনকালে স্থিৰ হয়।
শ্লোক ৬৬
নাস্তি বুদ্ধিৰযুক্তস্য ন চা যুক্তস্য ভাৱনা |
ন চা ভাৱযতঃ শান্তিশ্চাশান্তস্য কুতঃ সুখম্ ||২-৬৬||
Translation
সংযমৰহিত পুৰুষৰ বুদ্ধি নাই, তেওঁৰ ভাৱনাও নাই। ভাৱনা নহ’লে শান্তি নাই, আৰু অশান্ত পুৰুষৰ সুখ ক’ত?
শ্লোক ৬৭
ইন্দ্রিয়াণাং হি চৰতাং যন্ম নোঽনুবিধীযতে |
তদস্য হৰতি প্রজ্ঞাং বাযুৰ্নামমিৱাম্ভসি ||২-৬৭||
Translation
যিদৰে বতাহে পানীত নাও হৰণ কৰে, সেইদৰে বিষয়ত বিচৰা ইন্দ্ৰিয়ৰ যিটোৰ লগত মন থাকে, সেইটোৱে বুদ্ধি হৰণ কৰে।
শ্লোক ৬৮
তস্মাদ্ যস্য মহাবাহো নিগৃহীতানি সর্বশঃ |
ইন্দ্রিয়াণীন্দ্রিয়াৰ্থেভ্যস্তস্য প্রজ্ঞা প্রতিষ্ঠিতা ||২-৬৮||
Translation
সেয়ে হে মহাবাহু! যাৰ ইন্দ্ৰিয়বোৰ বিষয়ৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে নিগৃহীত, তেওঁৰ প্ৰজ্ঞা প্ৰতিষ্ঠিত।
শ্লোক ৬৯
যা নিশা সর্বভূতানাং তস্যাং জাগৰ্তি সংযমী |
যস্যাং জাগ্রতি ভূতানি সা নিশা পশ্যতো মুনেঃ ||২-৬৯||
Translation
সকলো প্ৰাণীৰ বাবে যি নিশা, তাত সংযমী পুৰুষ জাগি থাকে। য’ত সকলো প্ৰাণী জাগি থাকে, সেয়া তত্ত্বদৰ্শী মুনিৰ বাবে নিশা।
শ্লোক ৭০
আপূর্যমাণমচলপ্রতিষ্ঠং
সমুদ্রমাপঃ প্রবিশন্তি যদ্বৎ |
তদ্বৎকামা যং প্রবিশন্তি সর্বে
স শান্তিমাপ্নোতি ন কামকামী ||২-৭০||
Translation
যিদৰে নদীৰ পানী অচল সাগৰত সোমায়, সেইদৰে যি পুৰুষৰ মনত সকলো কামনা সোমাইও তেওঁক বিচলিত নকৰে, তেওঁ শান্তি পায়, কামনা কৰা জনে নহয়।
More than just reading—
Create your own meditative videos.
Transform sacred verses into beautiful, cinematic videos to share with the world. Choose your background, add chanting audio, and spread the light of the Gita in a modern format.
Download the app for these features
- High-quality background artwork
- Synced Sanskrit & Meaning text
- Immersive Chanting & Music
.jpg)
experience the deep immersion
Embark on a cinematic spiritual journey with the full version of Nitya Gita. High-quality chanting, authentic translations, and a peaceful meditation sanctuary in the palm of your hand.
