વિભૂતિયોગ

શ્રીભગવાનુવાચ |

ભૂય એવ મહાબાહો શૃણુ મે પરમં વચઃ |

યત્તેઽહં પ્રીયમાણાય વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા ||૧૦-૧||

ન મે વિદુઃ સુરગણાઃ પ્રભવં ન મહર્ષયઃ |

અહમાદિર્હિ દેવાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ ||૧૦-૨||

યો મામજમનાદિં ચ વેત્તિ લોકમહેશ્વરમ્ |

અસમ્મૂઢઃ સ મર્ત્યેષુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ||૧૦-૩||

બુદ્ધિર્જ્ઞાનમસમ્મોહઃ ક્ષમા સત્યં દમઃ શમઃ |

સુખં દુઃખં ભવોઽભાવો ભયં ચાભયમેવ ચ ||૧૦-૪||

અહિંસા સમતા તુષ્ટિસ્તપો દાનં યશોઽયશઃ |

ભવન્તિ ભાવા ભૂતાનાં મત્ત એવ પૃથગ્વિધાઃ ||૧૦-૫||

મહર્ષયઃ સપ્ત પૂર્વે ચત્વારો મનવસ્તથા |

મદ્ભાવા માનસા જાતા યેષાં લોક ઇમાઃ પ્રજાઃ ||૧૦-૬||

એતાં વિભૂતિં યોગં ચ મમ યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ |

સોઽવિકમ્પેન યોગેન યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ ||૧૦-૭||

અહં સર્વસ્ય પ્રભવો મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે |

ઇતિ મત્વા ભજન્તે માં બુધા ભાવસમન્વિતાઃ ||૧૦-૮||

મચ્ચિત્તા મદ્ગતપ્રાણા બોધયન્તઃ પરસ્પરમ્ |

કથયન્તશ્ચ માં નિત્યં તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ ||૧૦-૯||

તેષાં સતતયુક્તાનાં ભજતાં પ્રીતિપૂર્વકમ્ |

દદામિ બુદ્ધિયોગં તં યેન મામુપયાન્તિ તે ||૧૦-૧૦||

તેષામેવાનુકમ્પાર્થમહમજ્ઞાનજં તમઃ |

નાશયામ્યાત્મભાવસ્થો જ્ઞાનદીપેન ભાસ્વતા ||૧૦-૧૧||

અર્જુન ઉવાચ |

પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પવિત્રં પરમં ભવાન્ |

પુરુષં શાશ્વતં દિવ્યમાદિદેવમજં વિભુમ્ ||૧૦-૧૨||

આહુસ્ત્વામૃષયઃ સર્વે દેવર્ષિર્નારદસ્તથા |

અસિતો દેવલો વ્યાસઃ સ્વયં ચૈવ બ્રવીષિ મે ||૧૦-૧૩||

સર્વમેતદૃતં મન્યે યન્માં વદસિ કેશવ |

ન હિ તે ભગવન્વ્યક્તિં વિદુર્દેવા ન દાનવાઃ ||૧૦-૧૪||

સ્વયમેવાત્મનાત્માનં વેત્થ ત્વં પુરુષોત્તમ |

ભૂતભાવન ભૂતેશ દેવદેવ જગત્પતે ||૧૦-૧૫||

વક્તુમર્હસ્યશેષેણ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ |

યાભિર્વિભૂતિભિર્લોકાનિમાંસ્ત્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠસિ ||૧૦-૧૬||

કથં વિદ્યામહં યોગિંસ્ત્વાં સદા પરિચિન્તયન્ |

કેષુ કેષુ ચ ભાવેષુ ચિન્ત્યોઽસિ ભગવન્મયા ||૧૦-૧૭||

વિસ્તરેણાત્મનો યોગં વિભૂતિં ચ જનાર્દન |

ભૂયઃ કથય તૃપ્તિર્હિ શૃણ્વતો નાસ્તિ મેઽમૃતમ્ ||૧૦-૧૮||

શ્રીભગવાનુવાચ |

હન્ત તે કથયિષ્યામિ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ |

પ્રાધાન્યતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ નાસ્ત્યન્તો વિસ્તરસ્ય મે ||૧૦-૧૯||

અહમાત્મા ગુડાકેશ સર્વભૂતાશયસ્થિતઃ |

અહમાદિશ્ચ મધ્યં ચ ભૂતાનામન્ત એવ ચ ||૧૦-૨૦||

આદિત્યાનામહં વિષ્ણુર્જ્યોતિષાં રવિરંશુમાન્ |

મરીચિર્મરુતામસ્મિ નક્ષત્રાણામહં શશી ||૧૦-૨૧||

વેદાનાં સામવેદોઽસ્મિ દેવાનામસ્મિ વાસવઃ |

ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ ભૂતાનામસ્મિ ચેતના ||૧૦-૨૨||

રુદ્રાણાં શઙ્કરશ્ચાસ્મિ વિત્તેશો યક્ષરક્ષસામ્ |

વસૂનાં પાવકશ્ચાસ્મિ મેરુઃ શિખરિણામહમ્ ||૧૦-૨૩||

પુરોધસાં ચ મુખ્યં માં વિદ્ધિ પાર્થ બૃહસ્પતિમ્ |

સેનાનીનામહં સ્કન્દઃ સરસામસ્મિ સાગરઃ ||૧૦-૨૪||

મહર્ષીણાં ભૃગુરહં ગિરામસ્મ્યેકમક્ષરમ્ |

યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોઽસ્મિ સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ ||૧૦-૨૫||

અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં દેવર્ષીણાં ચ નારદઃ |

ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ ||૧૦-૨૬||

ઉચ્ચૈઃશ્રવસમશ્વાનાં વિદ્ધિ મામમૃતોદ્ભવમ્ |

ઐરાવતં ગજેન્દ્રાણાં નરાણાં ચ નરાધિપમ્ ||૧૦-૨૭||

આયુધાનામહં વજ્રં ધેનૂનામસ્મિ કામધુક્ |

પ્રજનશ્ચાસ્મિ કન્દર્પઃ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ ||૧૦-૨૮||

અનન્તશ્ચાસ્મિ નાગાનાં વરુણો યાદસામહમ્ |

પિતૄણામર્યમા ચાસ્મિ યમઃ સંયમતામહમ્ ||૧૦-૨૯||

પ્રહ્લાદશ્ચાસ્મિ દૈત્યાનાં કાલઃ કલયતામહમ્ |

મૃગાણાં ચ મૃગેન્દ્રોઽહં વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્ ||૧૦-૩૦||

પવનઃ પવતામસ્મિ રામઃ શસ્ત્રભૃતામહમ્ |

ઝષાણાં મકરશ્ચાસ્મિ સ્રોતસામસ્મિ જાહ્નવી ||૧૦-૩૧||

સર્ગાણામાદિરન્તશ્ચ મધ્યં ચૈવાહમર્જુન |

અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્ ||૧૦-૩૨||

અક્ષરાણામકારોઽસ્મિ દ્વન્દ્વઃ સામાસિકસ્ય ચ |

અહમેવાક્ષયઃ કાલો ધાતાહં વિશ્વતોમુખઃ ||૧૦-૩૩||

મૃત્યુઃ સર્વહરશ્ચાહમુદ્ભવશ્ચ ભવિષ્યતામ્ |

કીર્તિઃ શ્રીર્વાક્ચ નારીણાં સ્મૃતિર્મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા ||૧૦-૩૪||

બૃહત્સામ તથા સામ્નાં ગાયત્રી છન્દસામહમ્ |

માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહમૃતૂનાં કુસુમાકરઃ ||૧૦-૩૫||

દ્યૂતં છલયતામસ્મિ તેજસ્તેજસ્વિનામહમ્ |

જયોઽસ્મિ વ્યવસાયોઽસ્મિ સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્ ||૧૦-૩૬||

વૃષ્ણીનાં વાસુદેવોઽસ્મિ પાણ્ડવાનાં ધનઞ્જયઃ |

મુનીનામપ્યહં વ્યાસઃ કવીનામુશના કવિઃ ||૧૦-૩૭||

દણ્ડો દમયતામસ્મિ નીતિરસ્મિ જિગીષતામ્ |

મૌનં ચૈવાસ્મિ ગુહ્યાનાં જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામહમ્ ||૧૦-૩૮||

યચ્ચાપિ સર્વભૂતાનાં બીજં તદહમર્જુન |

ન તદસ્તિ વિના યત્સ્યાન્મયા ભૂતં ચરાચરમ્ ||૧૦-૩૯||

નાન્તોઽસ્તિ મમ દિવ્યાનાં વિભૂતીનાં પરન્તપ |

એષ તૂદ્દેશતઃ પ્રોક્તો વિભૂતેર્વિસ્તરો મયા ||૧૦-૪૦||

યદ્યદ્વિભૂતિમત્સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા |

તત્તદેવાવગચ્છ ત્વં મમ તેજોંઽશસમ્ભવમ્ ||૧૦-૪૧||

અથવા બહુનૈતેન કિં જ્ઞાતેન તવાર્જુન |

વિષ્ટભ્યાહમિદં કૃત્સ્નમેકાંશેન સ્થિતો જગત્ ||૧૦-૪૨||