বিভূতিযোগ
অথ দশমোঽধ্যায়ঃ
শ্লোক ১
শ্ৰীভগৱানুবাচ |
ভূয় এব মহাবাহো শৃণু মে পরমং বচঃ |
য়ত্তেহং প্ৰীয়মাণায় বক্ষ্যামি হিতকাম্যয়া ||১০-১||
Translation
।।১০.১।। শ্ৰীভগৱানে ক’লে -- হে মহাবাহু অৰ্জুন! পুনৰ মোৰ পৰম বচন শুনা, যি মই তোমাৰ প্ৰতি থকা অতিকৈ প্ৰেমৰ বাবে তোমাৰ হিতৰ অৰ্থে ক’ম।।
শ্লোক ২
ন মে বিদুঃ সুৰগণাঃ প্ৰভবং ন মহৰ্ষয়ঃ |
অহমাদিৰ্হি দেৱানাং মহৰ্ষীণাং চ সৰ্বশঃ ||১০-২||
Translation
।।১০.২।। মোৰ উৎপত্তিৰ কথা দেৱগণে বা মহৰ্ষিসকলে নাজানে; কাৰণ মই সকলো প্ৰকাৰে দেৱতা আৰু মহৰ্ষিসকলৰো আদি কাৰণ স্বৰূপ।।
শ্লোক ৩
য়ো মামজমনাদিং চ বেত্তি লোকমহেশ্বৰম্ |
অসম্মূঢ়ঃ স মর্ত্যেষু সৰ্বপাপৈঃ প্ৰমুচ্যতে ||১০-৩||
Translation
।।১০.৩।। যি জনে মোক অজন্ম, অনাদি আৰু লোকসমূহৰ মহান ঈশ্বৰ বুলি জানে, মৰ্ত্যৰ মানুহৰ মাজত সেই মোহমুক্ত জ্ঞানী পুৰুষ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।।
শ্লোক ৪ আৰু ৫
বুদ্ধিৰ্জ্ঞানমসম্মোহঃ ক্ষমা সত্যং দমঃ শমঃ |
সুখং দুঃখং ভৱোহভাৱো ভয়ং চাত্যমেৱ চ ||১০-৪||
অহিংসা সমতা তুষ্টিস্তপো দানং যশোয়শঃ |
ভৱন্তি ভাৱা ভূতানাং মত্ত এৱ পৃথগ্বিধাঃ ||১০-৫||
Translation
।।১০.৪-৫।। বুদ্ধি, জ্ঞান, মোহৰ অভাৱ, ক্ষমা, সত্য, ইন্দ্ৰিয় সংযম, মনৰ সংযম, সুখ, দুখ, জন্ম আৰু মৃত্যু, ভয় আৰু অভয়, অহিংসা, সমতা, সন্তোষ, তপস্যা, দান, যশ আৰু অপযশ—এই সকলো প্ৰাণীৰ ভিন্ন ভিন্ন অৱস্থা কেৱল মোৰ পৰাই উৎপন্ন হয়।।
শ্লোক ৬
মহৰ্ষয়ঃ সপ্ত পূৰ্বে চত্বাৰো মনৱস্তথা |
মদ্ভাৱা মানসা জাতা য়েষাং লোক ইমাঃ প্ৰজাঃ ||১০-৬||
Translation
।।১০.৬।। সাতজন মহৰ্ষি, পূৰ্বকালৰ চাৰিওজন সনকাদি আৰু চৌধ্যজন মনু—এওঁলোক মোৰ প্ৰভাৱত মোৰ সংকল্পৰ পৰাই সৃষ্টি হৈছে, যাৰ পৰাই এই সংসাৰৰ প্ৰজাসকলৰ উৎপত্তি হৈছে।।
শ্লোক ৭
এতাং বিভূতিং যোগং চ মম য়ো বেত্তি তত্ত্বতঃ |
সোৱিকম্পেন যোগেন যুজ্যতে নাত্র সংশয়ঃ ||১০-৭||
Translation
।।১০.৭।। যি পুৰুষে মোৰ এই বিভূতি আৰু যোগক তত্ত্বৰূপে জানে, তেওঁ অকম্পিত যোগ অৰ্থাৎ নিশ্চল ধ্যান যোগত যুক্ত হয়, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।।
শ্লোক ৮
অহং সৰ্বস্য প্ৰভৱো মত্তঃ সৰ্বং প্ৰৱৰ্ততে |
ইতি মত্বা ভজন্তে মাং বুধা ভাৱসমন্বিতাঃ ||১০-৮||
Translation
।।১০.৮।। ময়েই সকলোৰে প্ৰভৱ স্থান; মোৰ পৰাই সকলো জগতৰ বিকাশ হয়, এই কথা জানি জ্ঞানীসকলে ভক্তিভাৱেৰে মোক ভজনা কৰে।।
শ্লোক ৯
মচ্চিত্তা মদ্গতপ্ৰাণা বোধয়ন্তঃ পৰস্পৰম্ |
কথয়ন্তশ্চ মাং নিত্যং তুষ্যন্তি চ ৰমন্তি চ ||১০-৯||
Translation
।।১০.৯।। মোৰ প্ৰতি অৰ্পিত চিত্ত আৰু মোৰ প্ৰতি সমৰ্পিত প্ৰাণ থকা ভক্তসকলে সদায় পৰস্পৰ মোৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি আৰু মোৰ কথা কৈয়েই সন্তুষ্ট হয় আৰু আনন্দ লাভ কৰে।।
শ্লোক ১০
তেষাং সততযুক্তানাং ভজতাং প্ৰীতিপূৰ্বকম্ |
দদামি বুদ্ধিয়োগং তং যেন মামুপয়ান্তি তে ||১০-১০||
Translation
।।১০.১০।। সেইসকল সদায় মোৰ লগত যুক্ত হৈ প্ৰীতিপূৰ্বক ভজনা কৰা ভক্তক মই সেই 'বুদ্ধিযোগ' প্ৰদান কৰোঁ, যাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে মোক প্ৰাপ্ত কৰে।।
শ্লোক ১১
তেষামেৱানুকম্পাৰ্থমহমজ্ঞানজং তমঃ |
নাশয়াম্যাত্মভাৱস্থো জ্ঞানদীপেন ভাস্বতা ||১০-১১||
Translation
।।১০.১১।। তেওঁলোকৰ প্ৰতি অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ মই তেওঁলোকৰ অন্তৰত অৱস্থান কৰি, জ্ঞানৰ উজ্জ্বল চাকিৰে অজ্ঞানজাত অন্ধকাৰ নাশ কৰোঁ।।
শ্লোক ১২ আৰু ১৩
অৰ্জুন উবাচ |
পৰং ব্ৰহ্ম পৰং ধাম পৱিত্ৰং পৰমং ভৱান্ |
পুৰুষং শাশ্বতং দিব্যমাদিদেৱমজং বিভুম্ ||১০-১২||
আহুস্ত্বামৃষয়ঃ সৰ্বে দেৱৰ্ষিৰ্নাৰদস্তথা |
অসিতো দেৱলো ব্যাসঃ স্বয়ং চৈৱ ব্ৰবীষি মে ||১০-১৩||
Translation
।।১০.১২-১৩।। অৰ্জুনে ক’লে—আপুনি পৰম ব্ৰহ্ম, পৰম ধাম আৰু পৰম পৱিত্ৰ; আপুনি সনাতন দিব্য পুৰুষ, দেৱতাৰো আদি দেৱ, জন্মহীন আৰু সৰ্বব্যাপী। আপোনাক সকলো ঋষিয়ে এনেদৰে কয়; দেৱৰ্ষি নাৰদ, অসিত, দেৱল, ব্যাস আৰু স্বয়ং আপুনিও মোক এই কথা কৈছে।।
শ্লোক ১৪
সৰ্বমেতদৃতং মন্যে য়ন্মাং বদসি কেশৱ |
ন হি তে ভগৱন্ব্যক্তিং বিদুৰ্দেৱা ন দানৱাঃ ||১০-১৪||
Translation
।।১০.১৪।। হে কেশৱ! আপুনি মোৰ প্ৰতি যি কৈছে, সেই সকলোকে মই সত্য বুলি মানিছোঁ। হে ভগৱান, আপোনাৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ দেৱতা বা দানৱ কোনেও নাজানে।।
শ্লোক ১৫
স্বয়মেৱাত্মনাত্মানং বেত্থ ত্বং পুৰুষোত্তম |
ভূতভাৱন ভূতেশ দেৱদেৱ জগৎপতে ||১০-১৫||
Translation
।।১০.১৫।। হে পুৰুষোত্তম! হে ভূতভাৱন! হে ভূতেশ! হে দেৱদেৱ! হে জগতৰ স্বামী! আপুনি নিজেই নিজক জানে।।
শ্লোক ১৬
ৱক্তুমৰ্হস্যশেষেণ দিব্যা হ্যামবিভুতয়ঃ |
য়াভিৰ্বিভূতিভিৰ্লোকানিমাংস্ত্বং ব্যাপ্য তিষ্ঠসি ||১০-১৬||
Translation
।।১০.১৬।। আপুনি নিজৰ সেই দিব্য বিভূতিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্ণনা কৰিবলৈ যোগ্য, যি বিভূতিৰ দ্বাৰা আপুনি এই সকলো লোকক ব্যাপ্ত কৰি অৱস্থান কৰিছে।।
শ্লোক ১৭
কথং বিদ্যামহং যোগিস্ত্বং সদা পৰিচিন্তয়ন্ |
কেষু কেষু চ ভাৱেষু চিন্ত্যোসি ভগৱন্ময়া ||১০-১৭||
Translation
।।১০.১৭।। হে যোগেশ্বৰ! মই কেনেকৈ নিৰন্তৰ চিন্তা কৰি আপোনাক জানিব পাৰিম, আৰু হে ভগৱান! আপুনি কোন কোন ভাৱত মোৰ দ্বাৰা চিন্তনীয়?।।
শ্লোক ১৮
ৱিস্তৰেণাত্মনো যোগং বিভূতিং চ জনাৰ্দন |
ভূয়ঃ কথয় তৃপ্তিৰ্হি শৃণ্বতো নাস্তি মেহমৃতম্ ||১০-১৮||
Translation
।।১০.১৮।। হে জনাৰ্দন! আপোনাৰ যোগশক্তি আৰু বিভূতি পুনৰ বিস্তাৰিতভাৱে কওক, কাৰণ আপোনাৰ অমৃতময় বচন শুনি মোৰ তৃপ্তি হোৱা নাই।।
শ্লোক ১৯
শ্ৰীভগৱানুবাচ |
হন্ত তে কথয়িষ্যামি দিব্যা হ্যামবিভুতয়ঃ |
প্ৰাধান্যতঃ কুৰুশ্ৰেষ্ঠ নাস্ত্যন্তো বিস্তৰস্য মে ||১০-১৯||
Translation
।।১০.১৯।। শ্ৰীভগৱানে ক’লে—হন্ত, এতিয়া মই তোমাক মোৰ দিব্য বিভূতিসমূহ প্ৰধানকৈ ক’ম। হে কুৰুশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ বিস্তাৰৰ কোনো অন্ত নাই।।
শ্লোক ২০
অহমাত্মা গুডাকেশ সৰ্বভূতাশয়স্থিতঃ |
অহমাদিৰ্মধ্যং চ ভূতানামন্ত এৱ চ ||১০-২০||
Translation
।।১০.২০।। হে গুডাকেশ! মই সকলো প্ৰাণীৰ হৃদয়ত অৱস্থিত আত্মা আৰু সকলো প্ৰাণীৰ আদি, মধ্য আৰু অন্তও ময়েই।।
শ্লোক ২১
আদিত্যানামহং বিষ্ণুৰ্জ্যোতিষাং ৰৱিৰংশুমান্ |
মৰীচিৰ্মৰুতামস্মি নক্ষত্ৰাণামহং শশী ||১০-২১||
Translation
।।১০.২১।। মই আদিত্যসকলৰ মাজত বিষ্ণু আৰু জ্যোতিসমূহৰ মাজত ৰশ্মিমান সূৰ্য; মই মৰুৎসকলৰ মাজত মৰীচি আৰু নক্ষত্ৰসমূহৰ মাজত চন্দ্ৰ।।
শ্লোক ২২
ৱেদানাং সামৱেদোহস্মি দেৱানামস্মি বাসবঃ |
ইন্দ্ৰিয়াণাং মনশ্চাস্মি ভূতানামস্মি চেতনা ||১০-২২||
Translation
।।১০.২২।। মই বেদসমূহৰ মাজত সামবেদ, দেৱতাসকলৰ মাজত ইন্দ্ৰ; মই ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ মাজত মন আৰু প্ৰাণীসমূহৰ মাজত চেতনা।।
শ্লোক ২৩
ৰুদ্ৰাণাং শংকৰশ্চাস্মি বিত্তেশো যক্ষৰক্ষসাম্ |
ৱসূনাং পাৱকশ্চাস্মি মেৰুঃ শিখৰিণামহম্ ||১০-২৩||
Translation
।।১০.২৩।। মই ৰুদ্ৰসকলৰ মাজত শংকৰ আৰু যক্ষ-ৰাক্ষসৰ মাজত কুবেৰ; মই বসুসকলৰ মাজত অগ্নি আৰু পৰ্বতসমূহৰ মাজত মেৰু পৰ্বত।।
শ্লোক ২৪
পুৰোধসাং চ মুখ্যং মাং বিদ্ধি পাৰ্থ বৃহস্পতিম্ |
সেনানীনামহং স্কন্দঃ সৰসামস্মি সাগৰঃ ||১০-২৪||
Translation
।।১০.২৪।। হে পাৰ্থ! পুৰোহিতসকলৰ মাজত মোক বৃহস্পতি বুলি জানিবা; মই সেনাপতিসকলৰ মাজত স্কন্দ আৰু জলাশয়সমূহৰ মাজত সাগৰ।।
শ্লোক ২৫
মহৰ্ষীণাং ভৃগুৰহং গিৰামস্ম্যেকমক্ষৰম্ |
য়জ্ঞানাং জপযজ্ঞোহস্মি স্থাৱৰাণাং হিমালয়ঃ ||১০-২৫||
Translation
।।১০.২৫।। মই মহৰ্ষিসকলৰ মাজত ভৃগু আৰু বাণীৰ মাজত ওঙ্কাৰ; মই যজ্ঞসমূহৰ মাজত জপযজ্ঞ আৰু স্থাৱৰ বস্তুৰ মাজত হিমালয়।।
শ্লোক ২৬ আৰু ২৭
অশ্বত্থঃ সৰ্ববৃক্ষাণাং দেৱৰ্ষীণাং চ নাৰদঃ |
গন্ধৰ্ৱাণাং চিত্ৰৰথঃ সিদ্ধানাং কপিলো মুনিঃ ||১০-২৬||
উচ্চৈঃশ্ৰৱসমশ্বানাং বিদ্ধি মামমৃতোদ্ভৱম্ |
ঐৰাৱতং গজেন্দ্ৰাণাং নৰাণাং চ নৰাধিপম্ ||১০-২৭||
Translation
।।১০.২৬-২৭।। মই সকলো বৃক্ষৰ মাজত অশ্বত্থ আৰু দেৱৰ্ষিসকলৰ মাজত নাৰদ; মই গন্ধৰ্বসকলৰ মাজত চিত্ৰৰথ আৰু সিদ্ধসকলৰ মাজত কপিল মুনি। অশ্বসমূহৰ মাজত অমৃতৰ পৰা উৎপন্ন উচ্চৈঃশ্ৰৱা, হাতীৰ মাজত ঐৰাৱত আৰু মানুহৰ মাজত ৰজাক মোক বুলি জানিবা।।
শ্লোক ২৮ আৰু ২৯
আয়ুধানামহং বজ্ৰং ধেনূনামস্মি কামধুক্ |
প্ৰজনশ্চাস্মি কন্দৰ্পঃ সৰ্পাণামস্মি বাসুকিঃ ||১০-২৮||
অনন্তশ্চাস্মি নাগানাং বৰুণো য়াদসামহম্ |
পিতৃণামৰ্যমা চাস্মি যমঃ সংযমতামহম্ ||১০-২৯||
Translation
।।১০.২৮-২৯।। মই অস্ত্ৰসমূহৰ মাজত বজ্ৰ আৰু ধেনুসমূহৰ মাজত কামধেনু; মই প্ৰজননৰ হেতু কামদেৱ আৰু সৰ্পসমূহৰ মাজত বাসুকি। মই নাগসমূহৰ মাজত অনন্ত আৰু জলদেৱতাৰ মাজত বৰুণ; মই পিতৃসকলৰ মাজত অৰ্যমা আৰু নিয়ন্ত্ৰণকাৰীসকলৰ মাজত যম।।
শ্লোক ৩০
প্ৰহ্লাদশ্চাস্মি দৈত্যানাং কালঃ কলয়তামহম্ |
মৃগাণাং চ মৃগেন্দ্ৰোহহং ৱৈনতেয়শ্চ পক্ষিণাম্ ||১০-৩০||
Translation
।।১০.৩০।। মই দৈত্যসকলৰ মাজত প্ৰহ্লাদ আৰু গণনা কৰাসকলৰ মাজত কাল; মই পশুসমূহৰ মাজত সিংহ আৰু পক্ষীসমূহৰ মাজত গৰুড়।।
শ্লোক ৩১
পৱনঃ পৱতামস্মি ৰামঃ শস্ত্ৰভৃতামহম্ |
ঝষাণাং মকৰশ্চাস্মি স্রোতসামস্মি জাহ্নৱী ||১০-৩১||
Translation
।।১০.৩১।। মই পৱিত্ৰকাৰীসকলৰ মাজত বায়ু আৰু শস্ত্ৰধাৰীসকলৰ মাজত ৰাম; মই জলচৰসমূহৰ মাজত মকৰ আৰু নদীসমূহৰ মাজত গংগা।।
শ্লোক ৩২
সৰ্গণামাদিৰন্তশ্চ মধ্যং চৈৱাহমৰ্জুন |
অধ্যাত্মৱিদ্যা ৱিদ্যানাং ৱাদঃ প্ৰৱদতামহম্ ||১০-৩২||
Translation
।।১০.৩২।। হে অৰ্জুন! সৃষ্টিৰ আদি, অন্ত আৰু মধ্য ময়েই; মই বিদ্যাসমূহৰ মাজত অধ্যাত্মবিদ্যা আৰু তৰ্ক কৰাসকলৰ মাজত বাদ।।
শ্লোক ৩৩
অক্ষৰাণামকাৰোহস্মি দ্বন্দ্বঃ সামাসিকস্য চ |
অহমেৱাক্ষয়ঃ কালো ধাতাহং বিশ্বতোমুখঃ ||১০-৩৩||
Translation
।।১০.৩৩।। মই আখৰসমূহৰ মাজত অকাৰ আৰু সমাসসমূহৰ মাজত দ্বন্দ্ব সমাস; মই অক্ষয় কাল আৰু বিশ্বতোমুখ বিধাতা।।
শ্লোক ৩৪
মৃত্যুঃ সৰ্বহৰশ্চাহমুদ্ভৱশ্চ ভৱিষ্যতাম্ |
কীৰ্তিঃ শ্ৰীৰ্বাক্চ নাৰীণাং স্মৃতিৰ্মেধা ধৃতিঃ ক্ষমা ||১০-৩৪||
Translation
।।১০.৩৪।। মই সকলোকে হৰণ কৰা মৃত্যু আৰু ভৱিষ্যতৰ উৎপত্তিৰ কাৰণ; নাৰীসকলৰ মাজত কীৰ্তি, শ্ৰী, বাক, স্মৃতি, মেধা, ধৃতি আৰু ক্ষমা ময়েই।।
শ্লোক ৩৫
বৃহৎসাম তথা সাম্নাং গায়ত্ৰী ছন্দসামহম্ |
মাসানাং মাৰ্গশীৰ্ষোহমৃতূনাং কুসুমাকৰঃ ||১০-৩৫||
Translation
।।১০.৩৫।। মই সামসমূহৰ মাজত বৃহৎসাম আৰু ছন্দসমূহৰ মাজত গায়ত্ৰী; মই মাহসমূহৰ মাজত মাৰ্গশীৰ্ষ আৰু ঋতুসমূহৰ মাজত বসন্ত।।
শ্লোক ৩৬
দ্যুতং ছলয়তামস্মি তেজস্তেজস্বিনামহম্ |
জয়োহস্মি ব্যৱসায়োহস্মি সত্ত্বং সত্ত্বৱতামহম্ ||১০-৩৬||
Translation
।।১০.৩৬।। মই ছল কৰাসকলৰ মাজত দ্যুত আৰু তেজস্বীসকলৰ মাজত তেজ; মই বিজয়, মই উদ্যোগ আৰু সাত্বিক পুৰুষৰ সাত্বিক ভাৱ ময়েই।।
শ্লোক ৩৭
বৃষ্ণীনাং বাসুদেৱোহস্মি পাণ্ডৱানাং ধনঞ্জয়ঃ |
মুনীনামপ্যহং ব্যাসঃ কবীনামুশনা কবিঃ ||১০-৩৭||
Translation
।।১০.৩৭।। মই বৃষ্ণিসকলৰ মাজত বাসুদেৱ আৰু পাণ্ডৱসকলৰ মাজত ধনঞ্জয়; মই মুনিসকলৰ মাজত ব্যাস আৰু কবিসকলৰ মাজত উশনা কবি।।
শ্লোক ৩৮
দণ্ডো দময়তামস্মি নীতিৰস্মি জিগীষতাম্ |
মৌনং চৈৱাস্মি গুহ্যানাং জ্ঞানং জ্ঞানৱতামহম্ ||১০-৩৮||
Translation
।।১০.৩৮।। মই দমনকাৰীসকলৰ দণ্ড আৰু বিজয়ী হ’ব বিচৰাসকলৰ নীতি; মই গোপনীয় বস্তুৰ মাজত মৌন আৰু জ্ঞানীসকলৰ জ্ঞান ময়েই।।
শ্লোক ৩৯
য়চ্চাপি সৰ্বভূতানাং বীজং তদহমৰ্জুন |
ন তদস্তি ৱিনা য়ৎস্যান্ময়া ভূতং চৰাচৰম্ ||১০-৩৯||
Translation
।।১০.৩৯।। হে অৰ্জুন! যি সকলো প্ৰাণীৰ উৎপত্তিৰ বীজ, সেয়াও ময়েই; কাৰণ এনে কোনো চৰ বা অচৰ বস্তু নাই যি মোৰ অবিহনে অস্তিত্বত থাকিব পাৰে।।
শ্লোক ৪০
নান্তোহস্তি মম দিব্যানাং বিভূতীনাং পৰন্তপ |
এষ তুদ্দেশতঃ প্ৰোক্তো বিভূতেৰ্বিস্তৰো ময়া ||১০-৪০||
Translation
।।১০.৪০।। হে পৰন্তপ! মোৰ দিব্য বিভূতিৰ কোনো অন্ত নাই; মোৰ বিভূতিৰ এই বিস্তাৰ মই কেৱল সংক্ষেপেহে কৈছোঁ।।
More than just reading—
Create your own meditative videos.
Transform sacred verses into beautiful, cinematic videos to share with the world. Choose your background, add chanting audio, and spread the light of the Gita in a modern format.
Download the app for these features
- High-quality background artwork
- Synced Sanskrit & Meaning text
- Immersive Chanting & Music
.jpg)
experience the deep immersion
Embark on a cinematic spiritual journey with the full version of Nitya Gita. High-quality chanting, authentic translations, and a peaceful meditation sanctuary in the palm of your hand.
