विभूतियोग
अब दशौँ अध्याय
श्लोक १
श्रीभगवानुवाच |
भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः |
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ||१०-१||
Translation
।।१०.१।। श्रीभगवान्ले भन्नुभयो -- हे महाबाहो ! पुनः मेरा परम वचनहरू सुन, जुन म तिमी अतिशय प्रेम राख्ने भक्तका लागि हितको इच्छाले भन्नेछु।।
श्लोक २
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः |
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ||१०-२||
Translation
।।१०.२।। मेरो उत्पत्ति (प्रभव) लाई न देवताहरू जान्दछन् न महर्षिहरू; किनकि म सबै प्रकारले देवताहरू र महर्षिहरूको पनि आदिकारण हुँ।।
श्लोक ३
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् |
असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ||१०-३||
Translation
।।१०.३।। जसले मलाई अजन्मा, अनादि र लोकहरूको महान् ईश्वरका रूपमा जान्दछ, मर्त्य मनुष्यहरूमा यस्तो संमोहरहित (ज्ञानी) पुरुष सबै पापहरूबाट मुक्त हुन्छ।।
श्लोक ४ र ५
बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः |
सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ||१०-४||
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः |
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ||१०-५||
Translation
।।१०.४।। बुद्धि, ज्ञान, मोहको अभाव, क्षमा, सत्य, दम (इन्द्रिय संयम), शम (मनको संयम), सुख, दुःख, जन्म र मृत्यु, भय र अभय।। ।।१०.५।। अहिंसा, समता, सन्तोष, तप, दान, यश र अपयश; यस्ता यी प्राणीहरूका नानाविध भावहरू मबाट नै प्रकट हुन्छन्।।
श्लोक ६
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा |
मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ||१०-६||
Translation
।।१०.६।। सात महर्षिहरू, पूर्वकालका चार (सनकादि) तथा (चौध) मनुहरू यी मेरा प्रभावले मेरा संकल्पबाट उत्पन्न भएका हुन्, जसका संसार (लोक) मा यी प्रजा छन्।।
श्लोक ७
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः |
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ||१०-७||
Translation
।।१०.७।। जो पुरुष यो मेरो विभूति र योगलाई तत्त्वतः जान्दछ, त्यो पुरुष अविकम्प योग (अर्थात् निश्चल ध्यान योग) ले युक्त हुन्छ, यसमा कुनै संशय छैन।।
श्लोक ८
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते |
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ||१०-८||
Translation
।।१०.८।। म नै सबका प्रभव स्थान हुँ; मबाट नै सबै (जगत्) विकासलाई प्राप्त हुन्छ, यसरी जानेर बुधजन भक्ति भावले युक्त भएर मलाई नै भज्दछन्।।
श्लोक ९
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् |
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ||१०-९||
Translation
।।१०.९।। ममै चित्तलाई स्थिर गर्ने र ममै प्राणहरू (इन्द्रियहरू) लाई अर्पित गर्ने भक्तजन, सदैव परस्पर मेरो बोध गराउँदै, मेरो नै विषयमा कथन गर्दै सन्तुष्ट हुन्छन् र रमाउँछन्।।
श्लोक १०
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् |
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ||१०-१०||
Translation
।।१०.१०।। ती (मसित) नित्य युक्त भएका र प्रेमपूर्वक मेरो भजन गर्ने भक्तहरूलाई, म त्यो 'बुद्धियोग' दिन्छु जसले गर्दा उनीहरू मलाई प्राप्त गर्दछन्।।
श्लोक ११
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः |
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ||१०-११||
Translation
।।१०.११।। उनीहरूमाथि अनुग्रह गर्नका लागि म उनीहरूको अन्त:करणमा स्थित भएर, अज्ञानजनित अन्धकारलाई प्रकाशमय ज्ञानको दीपकद्वारा नष्ट गर्दछु।।
श्लोक १२ र १३
अर्जुन उवाच |
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् |
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ||१०-१२||
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा |
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ||१०-१३||
Translation
।।१०.१२।। अर्जुनले भने -- तपाईं परम ब्रह्म, परम धाम र परम पवित्र हुनुहुन्छ; सनातन दिव्य पुरुष, देवहरूका पनि आदि देव, जन्म रहित र सर्वव्यापी हुनुहुन्छ।। ।।१०.१३।। यस्तो तपाईंलाई समस्त ऋषिजन भन्दछन्; त्यसैगरी देवर्षि नारद, असित, देवल ऋषि तथा व्यास र स्वयं तपाईं पनि मेरो प्रति भन्दै हुनुहुन्छ।।
श्लोक १४
सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव |
न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ||१०-१४||
Translation
।।१०.१४।। हे केशव ! जे जति तपाईं मेरो प्रति भन्नुहुन्छ, यो सबैलाई म सत्य मान्दछु। हे भगवन्, तपाईंको (वास्तविक) स्वरूपलाई न देवताहरू जान्दछन् न दानवहरू।।
श्लोक १५
स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम |
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ||१०-१५||
Translation
।।१०.१५।। हे पुरुषोत्तम ! हे भूतभावन ! हे भूतेश ! हे देवहरूका देव ! हे जगत्का स्वामी ! तपाईं स्वयं नै आफ्नो आपलाई जान्नुहुन्छ।।
श्लोक १६
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः |
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ||१०-१६||
Translation
।।१०.१६।। तपाईं नै ती आफ्ना दिव्य विभूतिहरूलाई अशेषतः भन्नका लागि योग्य हुनुहुन्छ, जुन विभूतिहरूद्वारा यी समस्त लोकहरूलाई तपाईं व्याप्त गरेर स्थित हुनुहुन्छ।।
श्लोक १७
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् |
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ||१०-१७||
Translation
।।१०.१७।। हे योगेश्वर ! म किस प्रकार निरन्तर चिन्तन गर्दै तपाईंलाई जानूँ, र हे भगवन् ! तपाईं कुन-कुन भावहरूमा मेरो द्वारा चिन्तन गर्न योग्य हुनुहुन्छ।।
श्लोक १८
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन |
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ||१०-१८||
Translation
।।१०.१८।। हे जनार्दन ! आफ्नो योग शक्ति र विभूतिलाई पुनः विस्तारपूर्वक भन्नुहोस्, किनकि तपाईंका अमृतमय वचनहरू सुन्दै गर्दा मलाई तृप्ति हुँदैन।।
श्लोक १९
श्रीभगवानुवाच |
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः |
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ||१०-१९||
Translation
।।१०.१९।। श्रीभगवान्ले भन्नुभयो -- हन्त, अब म तिमीलाई आफ्ना दिव्य विभूतिहरूलाई प्रधानताले भन्नेछु। हे कुरुश्रेष्ठ, मेरा विस्तारको अन्त छैन।।
श्लोक २०
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः |
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ||१०-२०||
Translation
।।१०.२०।। हे गुडाकेश (निद्राजित्) ! म समस्त भूतहरूको हृदयमा स्थित सबकी आत्मा हुँ तथा सम्पूर्ण भूतहरूको आदि, मध्य र अन्त पनि म नै हुँ।।
श्लोक २१
आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् |
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ||१०-२१||
Translation
।।१०.२१।। म (बाह्र) आदित्यहरूमा विष्णु र ज्योतिहरूमा अंशुमान् सूर्य हुँ; म (उनन्चास) मरुतहरू (वायु देवताहरू) मा मरीचि हुँ र नक्षत्रहरूमा शशी (चन्द्रमा) हुँ।।
श्लोक २२
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः |
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ||१०-२२||
Translation
।।१०.२२।। म वेदहरूमा सामवेद हुँ, देवहरूमा वासव (इन्द्र) हुँ; म इन्द्रियहरूमा मन र भूतप्राणीहरूमा चेतना (ज्ञानशक्ति) हुँ।।
श्लोक २३
रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् |
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ||१०-२३||
Translation
।।१०.२३।। म (एघार) रुद्रहरूमा शंकर हुँ र यक्ष तथा राक्षसहरूमा धनपति कुबेर (वित्तेश) हुँ; (आठ) वसुहरूमा अग्नि हुँ तथा शिखर भएका पर्वतहरूमा मेरु हुँ।।
श्लोक २४
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् |
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ||१०-२४||
Translation
।।१०.२४।। हे पार्थ ! पुरोहितहरूमा मलाई बृहस्पति जान; म सेनापतिहरूमा स्कन्द र जलाशयहरूमा समुद्र हुँ।।
श्लोक २५
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् |
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ||१०-२५||
Translation
।।१०.२५।। म महर्षिहरूमा भृगु र वाणी (शब्दहरू) मा एकाक्षर ओंकार हुँ। म यज्ञहरूमा जपयज्ञ र स्थावरहरू (अचलहरू) मा हिमालय हुँ।।
श्लोक २६ र २७
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः |
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ||१०-२६||
उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् |
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ||१०-२७||
Translation
।।१०.२६।। म समस्त वृक्षहरूमा अश्वत्थ (पीपल) हुँ र देवर्षिहरूमा नारद हुँ; म गन्धर्वहरूमा चित्ररथ र सिद्ध पुरुषहरूमा कपिल मुनि हुँ।। ।।१०.२७।। अश्वहरूमा अमृतबाट उत्पन्न भएका उच्चैश्रवा नामक अश्व, हात्तीहरूमा ऐरावत र मनुष्यहरूमा राजा मलाई नै जान।।
श्लोक २८ र २९
आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् |
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ||१०-२८||
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् |
पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ||१०-२९||
Translation
।।१०.२८।। म शस्त्रहरूमा वज्र र धेनुहरू (गाईहरू) मा कामधेनु हुँ, प्रजा उत्पत्तिको हेतु कन्दर्प (कामदेव) म हुँ र सर्पहरूमा वासुकि हुँ।। ।।१०.२९।। म नागहरूमा अनन्त (शेषनाग) हुँ र जल देवताहरूमा वरुण हुँ; म पितृहरूमा अर्यमा हुँ र नियमन गर्नेहरूमा यम हुँ।।
श्लोक ३०
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् |
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ||१०-३०||
Translation
।।१०.३०।। म दैत्यहरूमा प्रह्लाद र गणना गर्नेहरूमा काल हुँ, म 'पशुहरू' मा सिंह (मृगेन्द्र) र पक्षीहरूमा गरुड हुँ।।
श्लोक ३१
पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् |
झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ||१०-३१||
Translation
।।१०.३१।। म पवित्र गर्नेहरूमा वायु हुँ र शस्त्रधारीहरूमा राम हुँ; तथा मत्स्यहरू (जलचरहरू) मा म गोही र नदीहरूमा म गंगा हुँ।।
श्लोक ३२
सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन |
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ||१०-३२||
Translation
।।१०.३२।। हे अर्जुन ! सृष्टिहरूको आदि, अन्त र मध्य पनि म नै हुँ, म विद्याहरूमा अध्यात्मविद्या र विवाद गर्नेहरूमा (अर्थात् विवादका प्रकारहरूमा) म वाद हुँ।।
श्लोक ३३
अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च |
अहमेवाक्षयः कालो धाताहं विश्वतोमुखः ||१०-३३||
Translation
।।१०.३३।। म अक्षरहरू (वर्णमाला) मा अकार र समासहरूमा द्वन्द्व (नामक समास) हुँ; म अक्षय काल र विश्वतोमुख (विराट् स्वरूप) धाता हुँ।।
श्लोक ३४
मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् |
कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ||१०-३४||
Translation
।।१०.३४।। म सर्वभक्षक मृत्यु र भविष्यमा हुनेहरूको उत्पत्तिको कारण हुँ; स्त्रीहरूमा कीर्ति, श्री, वाक (वाणी), स्मृति, मेधा, धृति र क्षमा हुँ।।
श्लोक ३५
बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् |
मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ||१०-३५||
Translation
।।१०.३५।। सामहरू (गेय मन्त्रहरू) मा म बृहत्साम र छन्दहरूमा गायत्री छन्द हुँ; म मासहरूमा मार्गशीर्ष र ऋतुहरूमा वसन्त हुँ।।
श्लोक ३६
द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् |
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ||१०-३६||
Translation
।।१०.३६।। म छल गर्नेहरूमा द्यूत हुँ र तेजस्वीहरूमा तेज हुँ, म विजय हुँ; म व्यवसाय (उद्यमशीलता) हुँ र सात्विक पुरुषहरूको सात्विक भाव हुँ।।
श्लोक ३७
वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः |
मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ||१०-३७||
Translation
।।१०.३७।। म वृष्णिहरूमा वासुदेव हुँ र पाण्डवहरूमा धनञ्जय, म मुनिहरूमा व्यास र कविहरूमा उशना कवि हुँ।।
श्लोक ३८
दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् |
मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ||१०-३८||
Translation
।।१०.३८।। म दमन गर्नेहरूको दण्ड हुँ र विजयेच्छुहरूको नीति हुँ; म गुह्यहरूमा मौन हुँ र ज्ञानवानहरूको ज्ञान हुँ।।
श्लोक ३९
यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन |
न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ||१०-३९||
Translation
।।१०.३९।। हे अर्जुन ! जो समस्त भूतहरूको उत्पत्तिको बीज (कारण) छ, त्यो पनि म नै हुँ, किनकि यस्तो कुनै चर र अचर भूत छैन, जो मबाट रहित छ।।
श्लोक ४०
नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप |
एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ||१०-४०||
Translation
।।१०.४०।। हे परन्तप ! मेरा दिव्य विभूतिहरूको अन्त छैन; आफ्ना विभूतिहरूको यो विस्तार मैले एक देशबाट अर्थात् संक्षेपमा भनेको छु।।
More than just reading—
Create your own meditative videos.
Transform sacred verses into beautiful, cinematic videos to share with the world. Choose your background, add chanting audio, and spread the light of the Gita in a modern format.
Download the app for these features
- High-quality background artwork
- Synced Sanskrit & Meaning text
- Immersive Chanting & Music
.jpg)
experience the deep immersion
Embark on a cinematic spiritual journey with the full version of Nitya Gita. High-quality chanting, authentic translations, and a peaceful meditation sanctuary in the palm of your hand.
