ध्यानयोग
अथ षष्ठोऽध्यायः
श्लोक १
श्रीभगवानुवाच |
अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः |
स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ||६-१||
अनुवाद
।।६.१।। श्रीभगवान्ले भन्नुभयो -- जो पुरुष कर्मफलको आश्रय नलिई आफ्नो कर्तव्य कर्म गर्दछ, उही संन्यासी र योगी हो, न कि त्यो जसले केवल अग्नि र क्रियाहरूको त्याग गरेको छ।।
श्लोक ७ र ८
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः |
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ||६-७||
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः |
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ||६-८||
अनुवाद
।।६.७।। शीत-उष्ण, सुख-दुःख तथा मान-अपमानमा जो प्रशान्त रहन्छ, त्यस्ता जितात्मा पुरुषका लागि परमात्मा सम्यक् रूपले स्थित हुनुहुन्छ, अर्थात् आत्मरूपले विद्यमान हुनुहुन्छ।। ।।६.८।। जो योगी ज्ञान र विज्ञानले तृप्त छ, जो विकाररहित (कूटस्थ) र जितेन्द्रिय छ, जसका लागि माटो, ढुङ्गा र सुन समान छन्, उनी नै परमात्मासँग युक्त योगी कहलिन्छन्।।
श्लोक ११ र १२
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः |
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ||६-११||
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः |
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ||६-१२||
अनुवाद
।।६.११।। शुद्ध भूमिमा कुश, मृगछाला र त्यसमाथि वस्त्र राखेर, न धेरै अग्लो न धेरै होचो, आफ्नो आसन स्थिर रूपले स्थापना गरेर।। ।।६.१२।। त्यहाँ बसेर मनलाई एकाग्र गरी, चित्त र इन्द्रियहरूको क्रियालाई वशमा राखेर आत्मशुद्धिका लागि योगको अभ्यास गर्नुपर्दछ।।
श्लोक १३ र १४
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः |
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ||६-१३||
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः |
मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ||६-१४||
अनुवाद
।।६.१३।। शरीर, टाउको र घाँटीलाई समान र अचल राखेर स्थिर भई, अन्य दिशातिर नहेरी आफ्नो नासिकाको अग्रभागलाई हेर्दै।। ।।६.१४।। प्रशान्त अन्तःकरण, निर्भय र ब्रह्मचर्य व्रतमा स्थित भई, मनलाई संयमित गरेर चित्तलाई ममाथि लगाएर मलाई नै परम लक्ष्य सम्झी बस्नुपर्दछ।।
श्लोक २०, २१, २२, २३
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया |
यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ||६-२०||
सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् |
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ||६-२१||
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः |
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ||६-२२||
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् |
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ||६-२३||
अनुवाद
।।६.२०।। योगको सेवन गर्नाले जुन अवस्थामा निरुद्ध चित्त उपराम हुन्छ र जुन अवस्थामा स्वयं आफूभित्रै आफूलाई देख्दै आत्मामा सन्तुष्ट हुन्छ।। ।।६.२१।। जुन सुख आत्यन्तिक, अतीन्द्रिय र बुद्धिग्राह्य छ, त्यस सुखको जुन अवस्थामा अनुभव गर्दछ र जुन सुखमा स्थित भएर यो ध्यानयोगी कहिल्यै तत्त्वबाट विचलित हुँदैन।। ।।६.२२।। जुन लाभ प्राप्त भएपछि त्यसभन्दा ठूलो अर्को लाभ केही छैन भन्ने ठान्दछ र जसमा स्थित भएर ठूलो दुःखले पनि विचलित हुँदैन।। ।।६.२३।। दुःखको संयोगबाट वियोग हुनु नै 'योग' हो, त्यसलाई जान्नुपर्दछ। त्यो योग नथाकेको चित्तले निश्चयपूर्वक अभ्यास गर्नुपर्दछ।।
श्लोक २४ र २५
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः |
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ||६-२४||
शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया |
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ||६-२५||
अनुवाद
।।६.२४।। संकल्पबाट उत्पन्न समस्त कामनाहरूलाई नि:शेष रूपले परित्याग गरी मनद्वारा इन्द्रिय समुदायलाई सबैतिरबाट सम्यक् प्रकारले वशमा गरेर।। ।।६.२५।। बिस्तारै-बिस्तारै धैर्ययुक्त बुद्धिद्वारा योगीले उपरामता प्राप्त गर्नुपर्दछ; मनलाई आत्मामा स्थित गरेर अरू केही पनि चिन्तन गर्नु हुँदैन।।
श्लोक ३५
श्रीभगवानुवाच |
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम् |
अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ||६-३५||
अनुवाद
।।६.३५।। श्रीभगवान्ले भन्नुभयो -- हे महाबाहो ! नि:सन्देह मन चंचल र कठिनताले वशमा हुने खालको छ; तर, हे कुन्तीपुत्र ! यसलाई अभ्यास र वैराग्यद्वारा वशमा गर्न सकिन्छ।।
श्लोक ४०
श्रीभगवानुवाच |
पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते |
न हि कल्याणकृत्कश्चिद् दुर्गतिं तात गच्छति ||६-४०||
अनुवाद
।।६.४०।। श्रीभगवान्ले भन्नुभयो -- हे पार्थ ! त्यस पुरुषको न त यस लोकमा र न परलोकमा नै विनाश हुन्छ; हे तात ! कुनै पनि शुभ कर्म गर्ने पुरुष दुर्गतिमा पर्दैन।।
केवल पढ्न भन्दा धेरै -
आफ्नै ध्यान भिडियो बनाउनुहोस्।
विश्वसँग साझा गर्न पवित्र श्लोकहरूलाई सुन्दर, सिनेमाई भिडियोमा रूपान्तरण गर्नुहोस्। आफ्नो पृष्ठभूमि छान्नुहोस्, मन्त्रहरूको अडियो थप्नुहोस्, र गीताको प्रकाशलाई आधुनिक ढाँचामा फैलाउनुहोस्।
यी सुविधाहरूका लागि एप डाउनलोड गर्नुहोस्
- उच्च गुणस्तरको पृष्ठभूमि कलाकृति
- सिङ्क गरिएको संस्कृत र अर्थ पाठ
- इमर्सिभ चेन्टिङ र सङ्गीत
.jpg)
गहिरो विसर्जनको अनुभव गर्नुहोस्
नित्य गीताको पूर्ण संस्करणका साथ सिनेमाको आध्यात्मिक यात्रा सुरु गर्नुहोस्। उच्च गुणस्तरको मन्त्र, प्रामाणिक अनुवाद, र तपाईँको हातको खुट्टामा शान्तिपूर्ण ध्यान अभयारण्य।
