গুণত্ৰয়বিভাগযোগ

শ্ৰীভগৱানুবাচ |

পৰং ভূয়ঃ প্ৰবক্ষ্যামি জ্ঞানানাং জ্ঞানমুত্তমম্ |

য়জ্‌জ্ঞাত্বা মুনয়ঃ সৰ্বে পৰাং সিদ্ধিমিতো গতাঃ ||১৪-১||

ইদং জ্ঞানমুপাশ্ৰিত্য মম সাধৰ্ম্যমাগতাঃ |

সৰ্গেঽপি নোপজায়ন্তে প্ৰলয়ে ন ব্যথন্তি চ ||১৪-২||

মম যোনিৰ্মহদ্ ব্ৰহ্ম তস্মিন্‌গৰ্ভং দধাম্যহম্ |

সম্ভবঃ সৰ্বভূতানাং ততো ভৱতি ভাৰত ||১৪-৩||

সৰ্বযোনিষু কৌন্তেয় মূৰ্তয়ঃ সম্ভবন্তি যাঃ |

তাসাৎ ব্ৰহ্ম মহদ্যোনিৰহং বীজপ্ৰদঃ পিতা ||১৪-৪||

সত্ত্বং ৰজস্তম ইতি গুণাঃ প্ৰকৃতিসম্ভৱাঃ |

নিবধ্নন্তি মহাবাহো দেহে দেহিনমব্যয়ম্ ||১৪-৫||

তত্ৰ সত্ত্বং নিৰ্মলত্বাৎপ্ৰকাশকমনাময়ম্ |

সুখসঙ্গেন বদ্ৰ্নাতি জ্ঞানসঙ্গেন চানঘ ||১৪-৬||

ৰজো ৰাগাত্মকং বিদ্ধি তৃষ্ণাসঙ্গসমুদ্ভবম্ |

তন্নিবধ্নাতি কৌন্তেয় কৰ্মসঙ্গেন দেহিনম্ ||১৪-৭||

তমস্ত্বজ্ঞানজং বিদ্ধি মোহনং সৰ্বদেহিনাম্ |

প্ৰমাদালস্যনিদ্ৰাভিস্তন্নিবধ্নাতি ভাৰত ||১৪-৮||

সত্ত্বং সুখে সঞ্জয়তি ৰজঃ কৰ্মণি ভাৰত |

জ্ঞানমাবৃত্য তু তমঃ প্ৰমাদে সঞ্জয়ত্যুত ||১৪-৯||

ৰজস্তমশ্চাভিভূয় সত্ত্বং ভৱতি ভাৰত |

ৰজঃ সত্ত্বং তমশ্চৈৱ তমঃ সত্ত্বং ৰজস্তথা ||১৪-১০||

সৰ্বদ্বাৰেষু দেহেঽস্মিন্‌প্ৰকাশ উপজায়তে |

জ্ঞানং যদা তদা বিদ্যাদ্বিবৃদ্ধং সত্ত্বমিত্যুত ||১৪-১১||

লোভঃ প্ৰবৃত্তিয়াৰম্ভঃ কৰ্মণামশমঃ স্পৃহা |

ৰজস্যেতানি জায়ন্তে বিবৃদ্ধে ভৰতৰ্ষভ ||১৪-১২||

অপ্ৰকাশোঽপ্ৰবৃত্তিশ্চ প্ৰমাদো মোহ এৱ চ |

তমস্যেতানি জায়ন্তে বিবৃদ্ধে কুৰুনন্দন ||১৪-১৩||

য়দা সত্ত্বে প্ৰবৃদ্ধে তু প্ৰলয়ং যাতি দেহভৃৎ |

তদোত্তমৱিদাং লোকানমলান্‌প্ৰতিপদ্যতে ||১৪-১৪||

ৰজসি প্ৰলয়ং গত্বা কৰ্মসঙ্গিষু জায়তে |

তথা প্ৰলীনস্তমসি মূঢ়যোনিষু জায়তে ||১৪-১৫||

কৰ্মণঃ সুকৃতস্যাহুঃ সাত্ত্বিকং নিৰ্মলং ফলম্ |

ৰজসস্তু ফলং দুঃখমজ্ঞানং তমসঃ ফলম্ ||১৪-১৬||

সত্ত্বাৎসঞ্জায়তে জ্ঞানং ৰজসো লোভ এৱ চ |

প্ৰমাদমোহৌ তমসো ভৱতোঽজ্ঞানমেৱ চ ||১৪-১৭||

ঊৰ্ধ্বং গচ্ছন্তি সত্ত্বস্থা মধ্যে তিষ্ঠন্তি ৰাজসাঃ |

জঘন্যগুণবৃত্তিস্থা অধো গচ্ছন্তি তামসাঃ ||১৪-১৮||

নান্যং গুণেভ্যঃ কৰ্তাৰং য়দা দ্ৰষ্টানুপশ্যতি |

গুণেভ্যশ্চ পৰং বেত্তি মদ্ভাৱং সোঽধিগচ্ছতি ||১৪-১৯||

গুণানেতানতীত্য ত্ৰীন্‌দেহী দেহসমুদ্ভৱান্‌ |

জন্মমৃত্যুজৰাদুঃখৈৰ্বিমুক্তোঽমৃতমশ্নুতে ||১৪-২০||

অৰ্জুন উবাচ |

কৈৰ্লিঙ্গৈস্ত্ৰীন্‌গুণানেতানতীতো ভৱতি প্ৰভো |

কিমাচাৰঃ কথং চৈতাংস্ত্ৰীন্‌গুণানতিৱৰ্ততে ||১৪-২১||

শ্ৰীভগৱানুবাচ |

প্ৰকাশং চ প্ৰবৃত্তিং চ মোহমেৱ চ পাণ্ডৱ |

ন দ্বেষ্টি সম্প্ৰবৃত্তানি ন নিবৃত্তানি কাঙ্ক্ষতি ||১৪-২২||

উদাসীনৱদাসীনো গুণৈর্যো ন বিচাল্যতে |

গুণা বৰ্তন্ত ইত্যেৱং য়োঽৱতিষ্ঠতি নেঙ্গতে ||১৪-২৩||

সমদুঃখসুখঃ স্বস্থঃ সমলোষ্টাশ্মকাঞ্চনঃ |

তুল্যপ্ৰিয়াপ্ৰিয়ো ধীৰস্তুল্যনিন্দাত্মসংস্তুতিঃ ||১৪-২৪||

মানাপমানয়োস্তুল্যস্তুল্যোমিত্রাৰিপক্ষয়োঃ |

সৰ্বাৰম্ভপৰিত্যাগী গুণাতীতঃ স উচ্যতে ||১৪-২৫||

মাং চ য়োঽব্যভিচাৰেণ ভক্তযোগেন সেৱতে |

স গুণান্‌সমতীত্যৈতান্‌ব্ৰহ্মভূয়ায় কল্পতে ||১৪-২৬||

ব্ৰহ্মণো হি প্ৰতিষ্ঠাহমমৃতস্যাব্যয়স্য চ |

শাশ্বতস্য চ ধৰ্মস্য সুখস্যৈকান্তিকস্য চ ||১৪-২৭||