અક્ષરબ્રહ્મયોગ

અર્જુન ઉવાચ |

કિં તદ્ બ્રહ્મ કિમધ્યાત્મં કિં કર્મ પુરુષોત્તમ |

અધિભૂતં ચ કિં પ્રોક્તમધિદૈવં કિમુચ્યતે ||૮-૧||

અધિયજ્ઞઃ કથં કોઽત્ર દેહેઽસ્મિન્મધુસૂદન |

પ્રયાણકાલે ચ કથં જ્ઞેયોઽસિ નિયતાત્મભિઃ ||૮-૨||

શ્રીભગવાનુવાચ |

અક્ષરં બ્રહ્મ પરમં સ્વભાવોઽધ્યાત્મમુચ્યતે |

ભૂતભાવોદ્ભવકરો વિસર્ગઃ કર્મસંજ્ઞિતઃ ||૮-૩||

અધિભૂતં ક્ષરો ભાવઃ પુરુષશ્ચાધિદૈવતમ્ |

અધિયજ્ઞોઽહમેવાત્ર દેહે દેહભૃતાં વર ||૮-૪||

અન્તકાલે ચ મામેવ સ્મરન્મુક્ત્વા કલેવરમ્ |

યઃ પ્રયાતિ સ મદ્ભાવં યાતિ નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ||૮-૫||

યં યં વાપિ સ્મરન્ભાવં ત્યજત્યન્તે કલેવરમ્ |

તં તમેવૈતિ કૌન્તેય સદા તદ્ભાવભાવિતઃ ||૮-૬||

તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ મામનુસ્મર યુધ્ય ચ |

મય્યર્પિતમનોબુદ્ધિર્મામેવૈષ્યસ્યસંશયઃ (orસંશયમ્) ||૮-૭||

અભ્યાસયોગયુક્તેન ચેતસા નાન્યગામિના |

પરમં પુરુષં દિવ્યં યાતિ પાર્થાનુચિન્તયન્ ||૮-૮||

કવિં પુરાણમનુશાસિતાર-

મણોરણીયંસમનુસ્મરેદ્યઃ |

સર્વસ્ય ધાતારમચિન્ત્યરૂપ-

માદિત્યવર્ણં તમસઃ પરસ્તાત્ ||૮-૯||

પ્રયાણકાલે મનસાઽચલેન

ભક્ત્યા યુક્તો યોગબલેન ચૈવ |

ભ્રુવોર્મધ્યે પ્રાણમાવેશ્ય સમ્યક્

સ તં પરં પુરુષમુપૈતિ દિવ્યમ્ ||૮-૧૦||

યદક્ષરં વેદવિદો વદન્તિ

વિશન્તિ યદ્યતયો વીતરાગાઃ |

યદિચ્છન્તો બ્રહ્મચર્યં ચરન્તિ

તત્તે પદં સંગ્રહેણ પ્રવક્ષ્યે ||૮-૧૧||

સર્વદ્વારાણિ સંયમ્ય મનો હૃદિ નિરુધ્ય ચ |

મૂધ્ન્યાર્ધાયાત્મનઃ પ્રાણમાસ્થિતો યોગધારણામ્ ||૮-૧૨||

ઓમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ વ્યાહરન્મામનુસ્મરન્ |

યઃ પ્રયાતિ ત્યજન્દેહં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ||૮-૧૩||

અનન્યચેતાઃ સતતં યો માં સ્મરતિ નિત્યશઃ |

તસ્યાહં સુલભઃ પાર્થ નિત્યયુક્તસ્ય યોગિનઃ ||૮-૧૪||

મામુપેત્ય પુનર્જન્મ દુઃખાલયમશાશ્વતમ્ |

નાપ્નુવન્તિ મહાત્માનઃ સંસિદ્ધિં પરમાં ગતાઃ ||૮-૧૫||

આબ્રહ્મભુવનાલ્લોકાઃ પુનરાવર્તિનોઽર્જુન |

મામુપેત્ય તુ કૌન્તેય પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ||૮-૧૬||

સહસ્રયુગપર્યન્તમહર્યદ્ બ્રહ્મણો વિદુઃ |

રાત્રિં યુગસહસ્રાન્તાં તેઽહોરાત્રવિદો જનાઃ ||૮-૧૭||

અવ્યક્તાદ્ વ્યક્તયઃ સર્વાઃ પ્રભવન્ત્યહરાગમે |

રાત્ર્યાગમે પ્રલીયન્તે તત્રૈવાવ્યક્તસંજ્ઞકે ||૮-૧૮||

ભૂતગ્રામઃ સ એવાયં ભૂત્વા ભૂત્વા પ્રલીયતે |

રાત્ર્યાગમેઽવશઃ પાર્થ પ્રભવત્યહરાગમે ||૮-૧૯||

પરસ્તસ્માત્તુ ભાવોઽન્યોઽવ્યક્તોઽવ્યક્તાત્સનાતનઃ |

યઃ સ સર્વેષુ ભૂતેષુ નશ્યત્સુ ન વિનશ્યતિ ||૮-૨૦||

અવ્યક્તોઽક્ષર ઇત્યુક્તસ્તમાહુઃ પરમાં ગતિમ્ |

યં પ્રાપ્ય ન નિવર્તન્તે તદ્ધામ પરમં મમ ||૮-૨૧||

પુરુષઃ સ પરઃ પાર્થ ભક્ત્યા લભ્યસ્ત્વનન્યયા |

યસ્યાન્તઃસ્થાનિ ભૂતાનિ યેન સર્વમિદં તતમ્ ||૮-૨૨||

યત્ર કાલે ત્વનાવૃત્તિમાવૃત્તિં ચૈવ યોગિનઃ |

પ્રયાતા યાન્તિ તં કાલં વક્ષ્યામિ ભરતર્ષભ ||૮-૨૩||

અગ્નિર્જોતિરહઃ શુક્લઃ ષણ્માસા ઉત્તરાયણમ્ |

તત્ર પ્રયાતા ગચ્છન્તિ બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદો જનાઃ ||૮-૨૪||

ધૂમો રાત્રિસ્તથા કૃષ્ણઃ ષણ્માસા દક્ષિણાયનમ્ |

તત્ર ચાન્દ્રમસં જ્યોતિર્યોગી પ્રાપ્ય નિવર્તતે ||૮-૨૫||

શુક્લકૃષ્ણે ગતી હ્યેતે જગતઃ શાશ્વતે મતે |

એકયા યાત્યનાવૃત્તિમન્યયાવર્તતે પુનઃ ||૮-૨૬||

નૈતે સૃતી પાર્થ જાનન્યોગી મુહ્યતિ કશ્ચન |

તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ યોગયુક્તો ભવાર્જુન ||૮-૨૭||

વેદેષુ યજ્ઞેષુ તપઃસુ ચૈવ

દાનેષુ યત્પુણ્યફલં પ્રદિષ્ટમ્ |

અત્યેતિ તત્સર્વમિદં વિદિત્વા

યોગી પરં સ્થાનમુપૈતિ ચાદ્યમ્ ||૮-૨૮||