श्रद्धात्रयविभागयोग
अब सत्रहौँ अध्याय
श्लोक १
अर्जुन उवाच |
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः |
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ||१७-१||
अनुवाद
।।१७.१।। अर्जुनले सोध्नुभयो -- हे कृष्ण ! शास्त्रविधि त्यागेर श्रद्धापूर्वक यज्ञ (पूजा) गर्नेहरूको निष्ठा कस्तो हुन्छ? के त्यो सात्त्विक, राजसिक वा तामसिक हुन्छ?
श्लोक २
श्रीभगवानुवाच |
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा |
सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ||१७-२||
अनुवाद
।।१७.२।। श्री भगवान्ले भन्नुभयो -- देहधारीहरूको स्वभावजन्य श्रद्धा तीन प्रकारको हुन्छ - सात्त्विकी, राजसी र तामसी। त्यसका बारेमा मबाट सुन।
श्लोक ३
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत |
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ||१७-३||
अनुवाद
।।१७.३।। हे भारत ! सबै मानिसको श्रद्धा उनीहरूको अन्तःकरणको स्वभाव अनुसार हुन्छ। यो पुरुष श्रद्धामय छ, त्यसैले जसको जस्तो श्रद्धा छ, ऊ त्यस्तै हुन्छ।
श्लोक ४
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः |
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ||१७-४||
अनुवाद
।।१७.४।। सात्त्विक मानिसहरू देवतालाई पुज्छन्, राजस मानिसहरू यक्ष र राक्षसलाई पुज्छन्, र अन्य तामसी मानिसहरू प्रेत र भूतगणलाई पुज्छन्।
श्लोक ५ र ६
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः |
दम्भाहंकारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ||१७-५||
कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः |
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ||१७-६||
अनुवाद
।।१७.५-६।। शास्त्रविधि विपरीत घोर तपस्या गर्ने, दम्भ, अहंकार, काम र रागले युक्त, शरीरभित्र रहेका भूतगण र मलाई पनि कष्ट दिने अविवेकी मानिसहरूलाई आसुरी निश्चय भएका जान।
श्लोक ७
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः |
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ||१७-७||
अनुवाद
।।१७.७।। सबैको प्रिय भोजन पनि तीन प्रकारको हुन्छ। त्यसैगरी यज्ञ, तप र दान पनि तीन प्रकारका हुन्छन्। तिनको भेद मबाट सुन।
श्लोक ८
आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः |
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ||१७-८||
अनुवाद
।।१७.८।। आयु, सत्त्व, बल, आरोग्य, सुख र प्रीति बढाउने, रसयुक्त, स्निग्ध, स्थिर र मनलाई प्रसन्न पार्ने आहार सात्त्विक मानिसलाई प्रिय हुन्छ।
श्लोक ९
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः |
आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ||१७-९||
अनुवाद
।।१७.९।। तितो, अमिलो, नुनिलो, अति तातो, तीखो, सुख्खा र दाह उत्पन्न गर्ने, दुःख, शोक र रोग दिने आहार राजस मानिसलाई प्रिय हुन्छ।
श्लोक १०
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् |
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ||१७-१०||
अनुवाद
।।१७.१०।। आधा पाकेको, रसरहित, दुर्गन्धित, बासी, जुठो र अपवित्र भोजन तामस मानिसलाई प्रिय हुन्छ।
श्लोक ११
अफलाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते |
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ||१७-११||
अनुवाद
।।१७.११।। शास्त्रविधि अनुसार, फलको आकांक्षा नराखी, 'यो मेरो कर्तव्य हो' भनी मनमा दृढ निश्चय गरेर गरिने यज्ञ सात्त्विक हुन्छ।
श्लोक १२
अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् |
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ||१७-१२||
अनुवाद
।।१७.१२।। हे भरतश्रेष्ठ ! फलको इच्छा राखेर र दम्भका लागि गरिने यज्ञलाई राजस यज्ञ भनी जान।
श्लोक १३
विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् |
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ||१७-१३||
अनुवाद
।।१७.१३।। शास्त्रविधिहीन, अन्नदान नभएको, मन्त्ररहित, दक्षिणारहित र श्रद्धाविहीन यज्ञलाई तामस यज्ञ भनिन्छ।
श्लोक १४
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् |
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ||१७-१४||
अनुवाद
।।१७.१४।। देवता, ब्राह्मण, गुरु र ज्ञानीहरूको पूजा, शौच, सरलता, ब्रह्मचर्य र अहिंसालाई शारीरिक तप भनिन्छ।
श्लोक १५
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् |
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ||१७-१५||
अनुवाद
।।१७.१५।। उद्वेग नदिने, सत्य, प्रिय र हितकारी वचन बोल्नु तथा वेदको स्वाध्याय गर्नुलाई वाचिक तप भनिन्छ।
श्लोक १६
मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः |
भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ||१७-१६||
अनुवाद
।।१७.१६।। मनको प्रसन्नता, सौम्यता, मौन, आत्मसंयम र भावको शुद्धि - यसलाई मानसिक तप भनिन्छ।
श्लोक १७
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः |
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ||१७-१७||
अनुवाद
।।१७.१७।। फलको आकांक्षा नराख्ने योगीहरूद्वारा परम श्रद्धाका साथ गरिएको यो त्रिविध तप सात्त्विक भनिन्छ।
श्लोक १८
सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् |
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ||१७-१८||
अनुवाद
।।१७.१८।। सत्कार, मान र पूजाका लागि वा दम्भका लागि गरिने तप अनिश्चित र क्षणिक हुनाले राजस भनिन्छ।
श्लोक १९
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः |
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ||१७-१९||
अनुवाद
।।१७.१९।। मूढतापूर्वक आफैंलाई पीडा दिएर वा अरूको विनाशका लागि गरिने तप तामस भनिन्छ।
श्लोक २०
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे |
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ||१७-२०||
अनुवाद
।।१७.२०।। 'दान दिनु कर्तव्य हो' भनी योग्य देश, काल र पात्रलाई प्रत्युपकारको आशा नराखी दिइने दान सात्त्विक मानिन्छ।
श्लोक २१
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः |
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ||१७-२१||
अनुवाद
।।१७.२१।। जुन दान प्रत्युपकारको उद्देश्यले वा फलको कामना राखेर क्लेशपूर्वक दिइन्छ, त्यो दान राजस मानिन्छ।
श्लोक २२
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते |
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ||१७-२२||
अनुवाद
।।१७.२२।। सत्कार नगरी, तिरस्कारपूर्वक, अयोग्य देश-कालमा र कुपात्रलाई दिइने दान तामस भनिन्छ।
श्लोक २३
ॐतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः |
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ||१७-२३||
अनुवाद
।।१७.२३।। 'ॐ तत् सत्' - यो ब्रह्मको त्रिविध नाम हो। यसैबाट आदिकालमा ब्राह्मण, वेद र यज्ञको सृष्टि भएको हो।
श्लोक २४
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः |
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ||१७-२४||
अनुवाद
।।१७.२४।। त्यसैले ब्रह्मवादीहरूका यज्ञ, दान र तपका क्रियाहरू सधैं 'ॐ' उच्चारण गरेरै सुरु हुन्छन्।
श्लोक २५
तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः |
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ||१७-२५||
अनुवाद
।।१७.२५।। 'तत्' शब्द उच्चारण गरी फलको इच्छा नराखी मोक्षका आकांक्षीहरूले यज्ञ, तप र दानका विविध कर्म गर्दछन्।
श्लोक २६
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते |
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ||१७-२६||
अनुवाद
।।१७.२६।। हे पार्थ ! 'सत्' शब्दको प्रयोग सद्भाव र साधुभावमा हुन्छ, र शुभ कर्ममा पनि 'सत्' शब्द प्रयोग गरिन्छ।
केवल पढ्न भन्दा धेरै -
आफ्नै ध्यान भिडियो बनाउनुहोस्।
विश्वसँग साझा गर्न पवित्र श्लोकहरूलाई सुन्दर, सिनेमाई भिडियोमा रूपान्तरण गर्नुहोस्। आफ्नो पृष्ठभूमि छान्नुहोस्, मन्त्रहरूको अडियो थप्नुहोस्, र गीताको प्रकाशलाई आधुनिक ढाँचामा फैलाउनुहोस्।
यी सुविधाहरूका लागि एप डाउनलोड गर्नुहोस्
- उच्च गुणस्तरको पृष्ठभूमि कलाकृति
- सिङ्क गरिएको संस्कृत र अर्थ पाठ
- इमर्सिभ चेन्टिङ र सङ्गीत
.jpg)
गहिरो विसर्जनको अनुभव गर्नुहोस्
नित्य गीताको पूर्ण संस्करणका साथ सिनेमाको आध्यात्मिक यात्रा सुरु गर्नुहोस्। उच्च गुणस्तरको मन्त्र, प्रामाणिक अनुवाद, र तपाईँको हातको खुट्टामा शान्तिपूर्ण ध्यान अभयारण्य।
