পুৰুষোত্তমযোগ
অথ পঞ্চদশোহধ্যায়ঃ
শ্লোক ১
শ্ৰীভগৱানুবাচ |
ঊৰ্ধ্বমূলমধঃশাখমশ্বত্থং প্ৰাহুরব্যয়ম্ |
ছন্দাংসি যস্য পৰ্ণানি যস্তং বেদ স বেদবিত্ ||১৫-১||
Translation
শ্ৰীভগৱানে ক’লে— এই সংসাৰৰূপী অশ্বত্থ গছক ঊৰ্ধ্বমূল আৰু অধঃশাখা বিশিষ্ট বুলি কোৱা হয়, যি অবিনশ্বৰ। ইয়াৰ পত্ৰসমূহ হৈছে বেদ; যি এই সংসাৰ বৃক্ষক জানে, তেৱেঁই প্ৰকৃত বেদজ্ঞ।
শ্লোক ২
অধশ্চোৰ্ধ্বং প্ৰসৃতাস্তস্য শাখা
গুণপ্ৰবৃদ্ধা বিষয়প্ৰবালাঃ |
অধশ্চ মূলান্যনুসন্ততানি
কৰ্মানুবন্ধীনি মনুষ্যলোকে ||১৫-২||
Translation
সেই বৃক্ষৰ ডালবোৰ গুণৰ দ্বাৰা বৃদ্ধি হৈ ওপৰলৈ আৰু তললৈ বিয়পি আছে। পঞ্চ বিষয় ইয়াৰ অংকুৰ স্বৰূপ। মনুষ্য লোকত কৰ্মৰ অনুসাৰী ইয়াৰ মূলবোৰ তললৈ বিয়পি আছে।
শ্লোক ৩ আৰু ৪
ন ৰূপমস্যেহ তথোপলভ্যতে
নান্তো ন চাদিনৰ্চ সম্প্ৰতিষ্ঠা |
অশ্বত্থমেনং সুবিৰূঢ়মূলম্
অসঙ্গশস্ত্ৰেণ দৃঢ়েন ছিত্ত্বা ||১৫-৩||
ততঃ পদং তৎপৰিমাৰ্গিতব্যং
যস্মিন্গতা ন নিৱৰ্তন্তি ভূয়ঃ |
তমেব চাদ্যং পুৰুষং প্ৰপদ্যে |
যতঃ প্ৰবৃত্তিঃ প্ৰসৃতা পুৰাণী ||১৫-৪||
Translation
এই সংসাৰ বৃক্ষৰ স্বৰূপ ইয়াত এনেদৰে উপলব্ধি নহয়, কাৰণ ইয়াৰ আদি, অন্ত বা স্থিতি নাই। এই অতি দৃঢ়মূল অশ্বত্থ গছক আসক্তিহীনতাৰূপ দৃঢ় শস্ত্ৰেৰে কাটি, সেই পৰম পদৰ সন্ধান কৰিব লাগে, য’ত গ’লে পুনৰ এই সংসাৰলৈ ঘূৰি আহিব নালাগে। মই সেই আদি পুৰুষৰ শৰণ লৈছোঁ, যাৰ পৰাই এই পুৰণি সৃষ্টিৰ প্ৰবৃত্তি প্ৰসাৰিত হৈছে।
শ্লোক ৫
নিৰ্মানমোহা জিতসঙ্গদোষা
অধ্যাত্মনিত্যা বিনিবৃত্তকামাঃ |
দ্বন্দ্বৈৰ্বিমুক্তাঃ সুখদুঃখসংজ্ঞৈৰ্-
গচ্ছন্ত্যমূঢ়াঃ পদমব্যয়ং তৎ ||১৫-৫||
Translation
যিসকলৰ মান আৰু মোহ নাইকিয়া হৈছে, যিসকলে আসক্তিৰ দোষ জয় কৰিছে, যিসকল পৰমাত্মাত স্থিত, যাৰ সকলো কামনা নিবৃত্ত হৈছে আৰু যিসকল সুখ-দুখৰূপ দ্বন্দ্বৰ পৰা মুক্ত, তেনে মোহমুক্ত জ্ঞানীসকলে সেই অবিনশ্বৰ পদ লাভ কৰে।
শ্লোক ৬
ন তদ্ভাসয়তে সূৰ্যো ন শশাঙ্কো ন পাৱকঃ |
যদ্গত্বা ন নিৱৰ্তন্তে তদ্ধাম পৰমং মম ||১৫-৬||
Translation
সেই পৰম ধামক সূৰ্য, চন্দ্ৰ বা অগ্নিয়ে প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰে। য’ত গ’লে মানুহ পুনৰ এই সংসাৰলৈ ঘূৰি নাহে, সেয়াই মোৰ পৰম ধাম।
শ্লোক ৭
মমৈবাংশো জীৱলোকে জীৱভূতঃ সনাতনঃ |
মনঃষষ্ঠানীন্দ্ৰিয়াণি প্ৰকৃতিস্থানি কৰ্ষতি ||১৫-৭||
Translation
এই জীৱ জগতত মোৰেই এক সনাতন অংশ জীৱৰূপ ধাৰণ কৰিছে। সি প্ৰকৃতিৰ মাজত স্থিত হৈ মনৰ সৈতে ছটা ইন্দ্ৰিয়ক নিজৰ ফালে আকৰ্ষণ কৰে।
শ্লোক ৮
শৰীৰং যদৱাপ্নোতি যচ্চাপ্যুত্ক্ৰামতীশ্বৰঃ |
গৃহীত্বৈতানি সংযাতি বায়ুৰ্গন্ধানিৱাশয়াৎ ||১৫-৮||
Translation
যেতিয়া জীৱই এটা শৰীৰ ত্যাগ কৰি আন এটা শৰীৰ ধাৰণ কৰে, তেতিয়া সি এই ইন্দ্ৰিয় আৰু মনক লগত লৈ যায়, যেনেকৈ বতাহে ফুলৰ পৰা সুগন্ধ কঢ়িয়াই নিয়ে।
শ্লোক ৯
শ্ৰোত্ৰং চক্ষুঃ স্পৰ্শনং চ ৰসনং ঘ্ৰাণমেব চ |
অধিষ্ঠায় মনশ্চায়ং বিষয়ানুপসেৱতে ||১৫-৯||
Translation
এই জীৱই কাণ, চকু, ছাল, জিভা আৰু নাক— এই ইন্দ্ৰিয়সমূহ আৰু মনক আশ্ৰয় কৰি বিষয়সমূহৰ ভোগ কৰে।
শ্লোক ১০
উত্ক্ৰামন্তং স্থিতং বাপি ভুঞ্জানং বা গুণান্বিতম্ |
বিমূঢ়া নানুপশ্যন্তি পশ্যন্তি জ্ঞানচক্ষুষঃ ||১৫-১০||
Translation
শৰীৰ ত্যাগ কৰা, শৰীৰত স্থিত থকা বা বিষয় ভোগ কৰা গুণান্বিত আত্মাক মূঢ়সকলে দেখা নাপায়, কিন্তু জ্ঞানচক্ষু থকা লোকসকলেহে দেখা পায়।
শ্লোক ১১
যতন্তো যোগিনশ্চৈনং পশ্যন্ত্যাত্মন্যৱস্থিতম্ |
যতন্তোপ্যকৃতাত্মানো নৈনং পশ্যন্ত্যচেতসঃ ||১৫-১১||
Translation
প্ৰযত্নশীল যোগীসকলে নিজৰ হৃদয়ত স্থিত আত্মাক দেখা পায়, কিন্তু অশুচি চিত্তৰ আৰু অবিবেকী লোকসকলে প্ৰচেষ্টা কৰিও ইয়াক দেখা নাপায়।
শ্লোক ১২
যদাদিত্যগতং তেজো জগদ্ভাসয়তেঽখিলম্ |
যচ্চন্দ্ৰমসি যচ্চাগ্নৌ তত্তেজো বিদ্ধি মামকম্ ||১৫-১২||
Translation
সূৰ্যত স্থিত যি তেজে সমগ্ৰ জগতক প্ৰকাশিত কৰে, আৰু যি তেজ চন্দ্ৰ আৰু অগ্নিত আছে, সেই তেজক তুমি মোৰেই বুলি জানিবা।
শ্লোক ১৩
গামাবিশ্য চ ভূতানি ধাৰয়াম্যহমোজসা |
পুষ্পামি চৌষধীঃ সৰ্বাঃ সোমো ভূত্বা ৰসাত্মকঃ ||১৫-১৩||
Translation
মই পৃথিৱীত প্ৰৱেশ কৰি নিজৰ ওজেৰে সকলো প্ৰাণীক ধাৰণ কৰিছোঁ আৰু ৰসাত্মক চন্দ্ৰ হৈ সকলো বনস্পতি বা ঔষধীক পুষ্টি প্ৰদান কৰিছোঁ।
শ্লোক ১৪
অহং বৈশ্বানৰো ভূত্বা প্ৰাণিনাং দেহমাশ্ৰিতঃ |
প্ৰাণাপানসমাযুক্তঃ পচাম্যন্নং চতুৰ্বিধম্ ||১৫-১৪||
Translation
মই সকলো প্ৰাণীৰ দেহত বৈশ্বানৰ অগ্নীৰূপ হৈ প্ৰাণ আৰু অপান বায়ুৰ সৈতে মিলিত হৈ চাৰিও প্ৰকাৰৰ অন্নক পৰিপাক কৰোঁ।
শ্লোক ১৫
সৰ্বস্য চাহং হৃদি সন্নিৱিষ্টো
মত্তঃ স্মৃতিৰ্জ্ঞানমপোহনঞ্চ |
বেদৈশ্চ সৰ্বৈৰহমেৱ বেদ্যো
বেদান্তকৃদ্বেদৱিদেৱ চাহম্ ||১৫-১৫||
Translation
মই সকলো প্ৰাণীৰ হৃদয়ত অৱস্থিত। মোৰ পৰাই স্মৃতি, জ্ঞান আৰু তাৰ অভাৱ হয়। সকলো বেদৰ দ্বাৰা ময়েই জানিবলগীয়া, ময়েই বেদান্তৰ ৰচক আৰু বেদৰ জ্ঞাতা।
শ্লোক ১৬
দ্বাৱিমৌ পুৰুষৌ লোকে ক্ষৰশ্চাক্ষৰ এৱ চ |
ক্ষৰঃ সৰ্বাণি ভূতানি কূটস্থোঽক্ষৰ উচ্যতে ||১৫-১৬||
Translation
এই জগতত ক্ষৰ (নশ্বৰ) আৰু অক্ষৰ (অবিনশ্বৰ) এই দুবিধ পুৰুষ আছে। সকলো প্ৰাণী ক্ষৰ আৰু কূটস্থ অৱস্থাত থকা পুৰুষক অক্ষৰ বুলি কোৱা হয়।
শ্লোক ১৭
উত্তমঃ পুৰুষস্ত্বন্যঃ পৰমাত্মেত্যুদাহৃতঃ |
যো লোকত্ৰয়মাৱিশ্য বিভৰ্ত্যব্যয় ঈশ্বৰঃ ||১৫-১৭||
Translation
কিন্তু উত্তম পুৰুষ আন এজন, যি পৰমাত্মা বুলি কথিত। যি তিনিখন লোকত প্ৰৱেশ কৰি সকলোকে ধাৰণ কৰি ৰাখে, সেই অবিনশ্বৰ ঈশ্বৰ ময়েই।
শ্লোক ১৮
যস্মাত্ক্ষৰমতীতোহমক্ষৰাদপি চোত্তমঃ |
অতোঽস্মি লোকে বেদে চ প্ৰথিতঃ পুৰুষোত্তমঃ ||১৫-১৮||
Translation
যিহেতু মই ক্ষৰৰ অতীত আৰু অক্ষৰতকৈও উত্তম, সেইবাবেই মই লোকত আৰু বেদত 'পুৰুষোত্তম' নামেৰে প্ৰখ্যাত।
More than just reading—
Create your own meditative videos.
Transform sacred verses into beautiful, cinematic videos to share with the world. Choose your background, add chanting audio, and spread the light of the Gita in a modern format.
Download the app for these features
- High-quality background artwork
- Synced Sanskrit & Meaning text
- Immersive Chanting & Music
.jpg)
experience the deep immersion
Embark on a cinematic spiritual journey with the full version of Nitya Gita. High-quality chanting, authentic translations, and a peaceful meditation sanctuary in the palm of your hand.
