ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ-ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਵਿਭਾਗਯੋਗ
ਅਥ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸ਼੍ਲੋਕ 1
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ |
ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪੁਰੁषਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਮੇਵ ਚ |
ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਚ ਕੇਸ਼ਵ ||੧੩-੧||
Translation
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ- ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਮੈਂ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ
ਸ਼੍ਲੋਕ 2
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ |
ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ |
ਏਤਦ੍ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ ||੧੩-੨||
Translation
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ - ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ! ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਤਗਿਆ ਜਨ, ਖੇਤਰਗਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 3
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਚਾਪਿ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇषੁ ਭਾਰਤ |
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੋਰ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਤ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਮਤਂ ਮਮ ||੧੩-੩||
Translation
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰ ਹੀ ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 4
ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਯਚ੍ਚ ਯਾਦृਕ੍ਚ ਯਦ੍ਵਿਕਾਰਿ ਯਤਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ |
ਸ ਚ ਯੋ ਯਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਮਾਸੇਨ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ ||੧੩-੪||
Translation
ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ ਕਿ ਉਹ ਖੇਤਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਿਕਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ (ਕਾਰਨ) ਜਿਸ ਕਾਰਨ (ਕਿਰਿਆ) ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ (ਖੇਤਰਗਿਆ) ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 5
ऋषਿਭਿਰ੍ਬਹੁਧਾ ਗੀਤਂ ਛਨ੍ਦੋਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਪृਥਕ੍ |
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਤ੍ਰਪਦੈਸ਼੍ਚੈਵ ਹੇਤੁਮਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤੈਃ ||੧੩-੫||
Translation
(ਖੇਤਰ-ਖੇਤਰਜਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ) ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸੂਤਰ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਰਾਹੀਂ (ਭਾਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ) ਵੀ (ਉਸ ਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ)
ਸ਼੍ਲੋਕ 6 ਅਤੇ 7
ਮਹਾਭੂਤਾਨ੍ਯਹਂਕਾਰੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇਵ ਚ |
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਦਸ਼ੈਕਂ ਚ ਪਞ੍ਚ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਾਃ ||੧੩-੬||
ਇਚ੍ਛਾ ਦ੍ਵੇषਃ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਸਂਘਾਤਸ਼੍ਚੇਤਨਾ ਧृਤਿਃ |
ਏਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸਮਾਸੇਨ ਸਵਿਕਾਰਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ||੧੩-੭||
Translation
ਪੰਚ ਮਹਾਭੂਤ, ਹਉਮੈ, ਬੁੱਧੀ, ਅਪ੍ਰਗਟ (ਕੁਦਰਤ), ਦਸ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਇੱਕ ਮਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਵਸਤੂਆਂ ਇੱਛਾ, ਨਫਰਤ, ਸੁਖ, ਗ਼ਮ, ਪ੍ਰਭਾਵ (ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ), ਚੇਤਨਾ (ਅੰਤਮਾ ਦੀ ਚੇਤੰਨ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ) ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ - ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 8, 9, 10, 11, 12
ਅਮਾਨਿਤ੍ਵਮਦਮ੍ਭਿਤ੍ਵਮਹਿਂਸਾ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਾਰ੍ਜਵਮ੍ |
ਆਚਾਰ੍ਯੋਪਾਸਨਂ ਸ਼ੌਚਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਮਾਤ੍ਮਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ ||੧੩-੮||
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਨਹਂਕਾਰ ਏਵ ਚ |
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਦੁਃਖਦੋषਾਨੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ||੧੩-੯||
ਅਸਕ੍ਤਿਰਨਭਿष੍ਵਙ੍ਗਃ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਗृਹਾਦਿषੁ |
ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਸਮਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮਿष੍ਟਾਨਿष੍ਟੋਪਪਤ੍ਤਿषੁ ||੧੩-੧੦||
ਮਯਿ ਚਾਨਨ੍ਯਯੋਗੇਨ ਭਕ੍ਤਿਰਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣੀ |
ਵਿਵਿਕ੍ਤਦੇਸ਼ਸੇਵਿਤ੍ਵਮਰਤਿਰ੍ਜਨਸਂਸਦਿ ||੧੩-੧੧||
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ |
ਏਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਤੋऽਨ੍ਯਥਾ ||੧੩-੧੨||
Translation
ਅਮਾਨਵੀਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਮਾਫੀ, ਅਰਜਵਾ, ਆਚਾਰੀਆ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸ਼ੁੱਧੀ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਜਮ. .. . ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਲੇਪਤਾ, ਹਉਮੈ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸ ਦੇਖਣਾ. .. .. .. ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਘਾਟ; ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰਤਾ. .. .. ਅਨਨਯਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸ਼ਰਧਾ; ਇਕਾਂਤ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ (ਅਸਭਿਆਚਾਰ ਰਹਿਤ) ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵਤਾ ਅਰਥਾਤ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਫਲਸਫੇ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 13
ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਮृਤਮਸ਼੍ਨੁਤੇ |
ਅਨਾਦਿਮਤ੍ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਾਸਦੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੩-੧੩||
Translation
ਮੈਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਗਿਆਨਵਾਨ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਜਾਣਨਯੋਗ ਹੈ - ਸਦੀਵੀ, ਅੰਤਮ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਝੂਠਾ
ਸ਼੍ਲੋਕ 14
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਤੋऽਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਮੁਖਮ੍ |
ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਲ੍ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ ||੧੩-੧੪||
Translation
ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਕੰਨ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਅੰਦਰ ਵਿਆਪਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 15, 16, 17
ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੁਣਾਭਾਸਂ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ |
ਅਸਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਭृਚ੍ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਗੁਣਭੋਕ੍ਤृ ਚ ||੧੩-੧੫||
ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਮਚਰਂ ਚਰਮੇਵ ਚ |
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਦੂਰਸ੍ਥਂ ਚਾਨ੍ਤਿਕੇ ਚ ਤਤ੍ ||੧੩-੧੬||
ਅਵਿਭਕ੍ਤਂ ਚ ਭੂਤੇषੁ ਵਿਭਕ੍ਤਮਿਵ ਚ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ |
ਭੂਤਭਰ੍ਤृ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਗ੍ਰਸਿष੍ਣੁ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁ ਚ ||੧੩-੧੭||
Translation
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ (ਕਾਰਜਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ (ਅਸਲ ਵਿਚ) ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ. .. . (ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨਿਰੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਵੀ ਸੂਖਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੋਜਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਹ ਦੂਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਵੀ ਹੈ. .. . ਅਤੇ ਉਹ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 18
ਜ੍ਯੋਤਿषਾਮਪਿ ਤਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤਮਸਃ ਪਰਮੁਚ੍ਯਤੇ |
ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਜ੍ਞਾਨਗਮ੍ਯਂ ਹृਦਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਠਿਤਮ੍ ||੧੩-੧੮||
Translation
(ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ) ਜੋਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ (ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ) ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗਿਆਨ (ਚੈਤਨਯ ਸਰੂਪ) ਗਿਆਨ (ਗਿਆਨਮਿਆ) ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਨਯੋਗ ਅਤੇ ਜਾਣਨਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 19
ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸਤਃ |
ਮਦ੍ਭਕ੍ਤ ਏਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਦ੍ਭਾਵਾਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ ||੧੩-੧੯||
Translation
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, (ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ) ਖੇਤਰ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜਾਣਿਆ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰ (ਵਿਗਿਆ) ਤੋਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਮੇਰਾ ਸਰੂਪ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 20
ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪੁਰੁषਂ ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਨਾਦੀ ਉਭਾਵਪਿ |
ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ ||੧੩-੨੦||
Translation
ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅਵਗੁਣ ਅਤੇ ਗੁਣ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ
ਸ਼੍ਲੋਕ 21
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਕਰ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ |
ਪੁਰੁषਃ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨਾਂ ਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੩-੨੧||
Translation
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਗ਼ਮੀ ਦੇ ਭੋਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 22
ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥੋ ਹਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਜਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍ |
ਕਾਰਣਂ ਗੁਣਸਙ੍ਗੋऽਸ੍ਯ ਸਦਸਦ੍ਯੋਨਿਜਨ੍ਮਸੁ ||੧੩-੨੨||
Translation
ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਵਸਿਆ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੀ ਇਸ ਮਨੁੱਖ (ਹੋਣ) ਦਾ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਜਾਤਿ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 23
ਉਪਦ੍ਰष੍ਟਾਨੁਮਨ੍ਤਾ ਚ ਭਰ੍ਤਾ ਭੋਕ੍ਤਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ |
ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਚਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੁषਃ ਪਰਃ ||੧੩-੨੩||
Translation
ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਸੁਮੰਤਾ, ਭਰਤਾ, ਭੋਗਕਰਤਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 24
ਯ ਏਵਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਚ ਗੁਣੈਃ ਸਹ |
ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋऽਪਿ ਨ ਸ ਭੂਯੋऽਭਿਜਾਯਤੇ ||੧੩-੨੪||
Translation
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ (ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ) ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ
ਸ਼੍ਲੋਕ 25
ਧ੍ਯਾਨੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਦਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ |
ਅਨ੍ਯੇ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਯੋਗੇਨ ਕਰ੍ਮਯੋਗੇਨ ਚਾਪਰੇ ||੧੩-੨੫||
Translation
ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ, ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੁਆਰਾ, ਆਤਮਾ (ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ) ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਾ (ਹਿਰਦੇ) ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਦੂਸਰੇ ਸਾਂਖਯ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਧਕ ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ
ਸ਼੍ਲੋਕ 26
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਮਜਾਨਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਨ੍ਯੇਭ੍ਯ ਉਪਾਸਤੇ |
ਤੇऽਪਿ ਚਾਤਿਤਰਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪਰਾਯਣਾਃ ||੧੩-੨੬||
Translation
ਪਰ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਦੂਜਿਆਂ (ਆਚਾਰੀਆਂ) ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪਰਾਇਣ ਹਨ (ਭਾਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਅੰਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ) ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
ਸ਼੍ਲੋਕ 27
ਯਾਵਤ੍ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ |
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਭਰਤਰ੍षਭ ||੧੩-੨੭||
Translation
ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ! ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੀ ਅਚੱਲ ਜਾਂ ਚੱਲ ਵਸਤੂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 28
ਸਮਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ |
ਵਿਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੩-੨੮||
Translation
ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰਤਾ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ (ਸੱਚਮੁੱਚ) ਵੇਖਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 29
ਸਮਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ |
ਨ ਹਿਨਸ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ ||੧੩-੨੯||
Translation
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਾ (ਆਤਮਾ) ਰਾਹੀਂ (ਆਤਮਾ) ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਬਰਾਬਰ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 30
ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੈਵ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ |
ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾਤ੍ਮਾਨਮਕਰ੍ਤਾਰਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ||੧੩-੩੦||
Translation
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ (ਅਸਲ ਵਿਚ) ਵੇਖਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 31
ਯਦਾ ਭੂਤਪृਥਗ੍ਭਾਵਮੇਕਸ੍ਥਮਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ |
ਤਤ ਏਵ ਚ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ||੧੩-੩੧||
Translation
ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤਾਰ ਉਸ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਤੋਂ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 32
ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਯਮਵ੍ਯਯਃ |
ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋऽਪਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ||੧੩-੩੨||
Translation
ਹੇ ਕੋਨਤੇਯਾ! ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ (ਕਰਮ) ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ (ਫਲਾਂ ਨਾਲ) ਜੁੜਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 33
ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸੌਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਦਾਕਾਸ਼ਂ ਨੋਪਲਿਪ੍ਯਤੇ |
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹੇ ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਨੋਪਲਿਪ੍ਯਤੇ ||੧੩-੩੩||
Translation
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਆਕਾਸ਼ ਸੂਖਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਲਝਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਉਲਝਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 34
ਯਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤ੍ਯੇਕਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਲੋਕਮਿਮਂ ਰਵਿਃ |
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀ ਤਥਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਭਾਰਤ ||੧੩-੩੪||
Translation
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ (ਖੇਤਰਰਾਜ) ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਲੋਕ 35
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਯੋਰੇਵਮਨ੍ਤਰਂ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ |
ਭੂਤਪ੍ਰਕृਤਿਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਯੇ ਵਿਦੁਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪਰਮ੍ ||੧੩-੩੫||
Translation
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਦੁਆਰਾ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ
More than just reading—
Create your own meditative videos.
Transform sacred verses into beautiful, cinematic videos to share with the world. Choose your background, add chanting audio, and spread the light of the Gita in a modern format.
Download the app for these features
- High-quality background artwork
- Synced Sanskrit & Meaning text
- Immersive Chanting & Music
.jpg)
experience the deep immersion
Embark on a cinematic spiritual journey with the full version of Nitya Gita. High-quality chanting, authentic translations, and a peaceful meditation sanctuary in the palm of your hand.
