दैवासुरसम्पद्विभागयोग
अब सोह्रौँ अध्याय
श्लोक 1, 2 और 3
श्रीभगवानुवाच |
अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः |
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ||१६-१||
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् |
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ||१६-२||
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता |
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ||१६-३||
Translation
।।१६.१।। श्री भगवान्ले भन्नुभयो -- अभय, अन्तःकरणको शुद्धि, ज्ञानयोगमा दृढ स्थिति, दान, दम, यज्ञ, स्वाध्याय, तप र आर्जव। ।।१६.२।। अहिंसा, सत्य, क्रोधको अभाव, त्याग, शान्ति, अपैशुनम् (कसैको निन्दा नगर्नु), भूतमात्रप्रति दया, अलोलुपता, मार्दव (कोमलता), लज्जा, अचञ्चलता। ।।१६.३।। हे भारत! तेज, क्षमा, धैर्य, शौच (शुद्धि), अद्रोह र अतिमान (गर्व)को अभाव, यी सबै दैवी सम्पदा प्राप्त पुरुषका लक्षण हुन्।
श्लोक 4
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च |
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम् ||१६-४||
Translation
।।१६.४।। हे पार्थ! दम्भ, दर्प, अभिमान, क्रोध, कठोर वाणी (पारुष्य) र अज्ञान, यी सबै आसुरी सम्पदा हुन्।
श्लोक 5
दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता |
मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव ||१६-५||
Translation
।।१६.५।। हे पाण्डव! दैवी सम्पदा मोक्षका लागि र आसुरी सम्पदा बन्धनका लागि मानिएको छ, तिमी शोक नगर, किनकि तिमी दैवी सम्पदा लिएर जन्मेका छौ।
श्लोक 6
द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन्दैव आसुर एव च |
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ||१६-६||
Translation
।।१६.६।। हे पार्थ! यस लोकमा दुई प्रकारका प्राणीको सृष्टि छ, दैवी र आसुरी। तीमध्ये देवहरूको स्वभाव (दैवी सम्पदा) विस्तारपूर्वक भनियो; अब असुरहरूको स्वभाव विस्तारपूर्वक मबाट सुन।
श्लोक 7
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः |
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ||१६-७||
Translation
।।१६.७।। आसुरी स्वभावका मानिसहरू प्रवृत्ति र निवृत्तिलाई जान्दैनन्, उनीहरूमा न शुद्धि हुन्छ, न सदाचार, न त सत्य नै हुन्छ।
श्लोक 8
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् |
अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम् ||१६-८||
Translation
।।१६.८।। उनीहरू भन्छन् कि यो जगत् आश्रयरहित, असत्य र ईश्वररहित छ, यो स्त्री-पुरुषको परस्पर कामुक सम्बन्धबाटै उत्पन्न भएको हो, यसको अरू के कारण हुन सक्छ र?
श्लोक 9
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः |
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः ||१६-९||
Translation
।।१६.९।। यस दृष्टिको अवलम्बन गरेर नष्टस्वभाव भएका, अल्पबुद्धि भएका, घोर कर्म गर्ने मानिसहरू जगत्को शत्रु (अहित चाहने) का रूपमा त्यसको विनाश गर्न उत्पन्न हुन्छन्।
श्लोक 10
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः |
मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः ||१६-१०||
Translation
।।१६.१०।। दम्भ, मान र मदले युक्त, कहिल्यै पूरा नहुने कामनाहरूको आश्रय लिएर, मोहवश मिथ्या धारणाहरू ग्रहण गरी यी अशुद्ध संकल्पका मानिसहरू जगत्मा कार्य गर्दछन्।
श्लोक 11 और 12
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः |
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः ||१६-११||
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः |
ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान् ||१६-१२||
Translation
।।१६.११।। मरणपर्यन्त रहने अपरिमित चिन्ताहरूले ग्रस्त र विषयोपभोगलाई नै परम लक्ष्य मान्ने यी आसुरी मानिसहरू 'यति मात्र (सत्य, आनन्द) हो' भन्ने निश्चित मतका हुन्छन्। ।।१६.१२।। सयौं आशाका पासोमा बाँधिएका, काम र क्रोधका वशमा रहेका यी मानिसहरू विषयभोगको पूर्तिको लागि अन्यायपूर्वक धन सङ्ग्रह गर्न चेष्टा गर्दछन्।
श्लोक 13, 14, 15, 16
इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम् |
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् ||१६-१३||
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि |
ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी ||१६-१४||
आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया |
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः ||१६-१५||
अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः |
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ ||१६-१६||
Translation
।।१६.१३।। मैले आज यो पाएको छु र यो मनोरथ पनि पूरा गर्नेछु, मसँग यति धन छ र भविष्यमा अझ बढी हुनेछ। ।।१६.१४।। 'यो शत्रु मैले मारेको छु र अरू शत्रुहरूलाई पनि मार्नेछु', 'म ईश्वर हुँ, म भोगी हुँ', 'म सिद्ध पुरुष हुँ', 'म बलवान् र सुखी हुँ'। ।।१६.१५।। 'म धनवान् र उच्च कुलमा जन्मेको हुँ। मसमान अर्को को छ?', 'म यज्ञ गर्नेछु', 'म दान दिनेछु', 'म मोज गर्नेछु' - यस्ता अज्ञानले उनीहरू मोहित हुन्छन्। ।।१६.१६।। अनेक प्रकारले भ्रमित चित्त भएका, मोहजालमा फसेका तथा विषयभोगमा आसक्त यी मानिसहरू घोर, अपवित्र नरकमा खस्छन्।
श्लोक 17
आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः |
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम् ||१६-१७||
Translation
।।१६.१७।। आफूलाई नै श्रेष्ठ मान्ने, स्तब्ध (गर्वयुक्त), धन र मानको मदले युक्त मानिसहरू शास्त्रविधिबिना केवल नाममात्रका यज्ञद्वारा दम्भपूर्वक यजन गर्दछन्।
श्लोक 18
अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः |
मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ||१६-१८||
Translation
।।१६.१८।। अहंकार, बल, दर्प, काम र क्रोधका वशीभूत भएका, परनिन्दा गर्ने यी मानिसहरू आफ्नै र अरूको शरीरमा स्थित म (परमात्मा) सँग द्वेष गर्ने हुन्छन्।
श्लोक 19
तानहं द्विषतः क्रुरान्संसारेषु नराधमान् |
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ||१६-१९||
Translation
।।१६.१९।। यस्ता द्वेष गर्ने, क्रूरकर्मी र नराधमहरूलाई म संसारमा बारम्बार (अजस्रम्) आसुरी योनिमै खसाल्छु अर्थात् उत्पन्न गराउँछु।
श्लोक 20
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि |
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ||१६-२०||
Translation
।।१६.२०।। हे कौन्तेय! ती मूढ पुरुष जन्मजन्मान्तरमा आसुरी योनि प्राप्त गर्दछन् र (यसरी) मलाई प्राप्त नगरी अधम गतिमा पुग्दछन्।
श्लोक 21
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः |
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ||१६-२१||
Translation
।।१६.२१।। काम, क्रोध र लोभ, यी आत्मनाशका तीनवटा ढोका हुन्, त्यसैले यी तीनवटालाई त्यागिदिनुपर्छ।
श्लोक 22
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः |
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ||१६-२२||
Translation
।।१६.२२।। हे कौन्तेय! नरकका यी तीनवटा ढोकाबाट मुक्त भएको पुरुष आफ्नो कल्याणको साधनको आचरण गर्दछ र यसरी परा गति प्राप्त गर्दछ।
श्लोक 23
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः |
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम् ||१६-२३||
Translation
।।१६.२३।। जो पुरुष शास्त्रविधिलाई त्यागेर आफ्नो कामनाबाट प्रेरित भएर मात्र कार्य गर्दछ, उसले न पूर्णत्वको सिद्धि प्राप्त गर्छ, न सुख, न त परा गति नै।
श्लोक 24
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ |
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि ||१६-२४||
Translation
।।१६.२४।। त्यसैले तिम्रो लागि कर्तव्य र अकर्तव्यको व्यवस्था (निर्णय) मा शास्त्र नै प्रमाण हो। शास्त्रोक्त विधानलाई जानेर तिमीले आफ्ना कर्म गर्नुपर्छ।
More than just reading—
Create your own meditative videos.
Transform sacred verses into beautiful, cinematic videos to share with the world. Choose your background, add chanting audio, and spread the light of the Gita in a modern format.
Download the app for these features
- High-quality background artwork
- Synced Sanskrit & Meaning text
- Immersive Chanting & Music
.jpg)
experience the deep immersion
Embark on a cinematic spiritual journey with the full version of Nitya Gita. High-quality chanting, authentic translations, and a peaceful meditation sanctuary in the palm of your hand.
